dinsdag 2 maart 2021

Het jaar geboekt, februari 2021

In de rubriek 'Het jaar geboekt' (zie tabblad bovenaan) houd ik bij wat ik gedurende het lopende jaar per maand bij elkaar verzamel. Na afloop van de maand verplaats ik de lijst met aanwinsten naar de startpagina c.q. homepage en geef ik 'de cijfers'. In de rubriek blijven de voorgaande maand(en) als hyperlink aanwezig. Raadpleeg dus regelmatig de nieuwe rubriek om te zien of er aanwinsten zijn bijgekomen (of wacht op het maandoverzicht).

Februari 2021; de cijfers...

Totaal aantal objecten: 5.
Gekocht: 2.
Gekregen: 3 (NB. nr. 5 twee maal!).

Totaal uitgegeven: € 148,05 euro (incl. verzendkosten).
Gedeeld door 2 is gemiddeld: € 74,03 euro per object.

Bij de drukker/uitgever: 1 (1).
Via (online) antiquariaat: 1 (4).

Modern: 1 (5).
Marge & klein bibliofiel drukwerk: 3 (1, 2, 3).
Old & rare: 1 (4).

Februari 2021: de aanwinsten...

1. F.B. Hotz: "Joop, Jan en meneer Ginsberg" (Kalmthout, 2021). Door De Carbolineumpers fraai uitgegeven jeugdherinneringen van de schrijver B.F. Hotz (1922-2000) aan het Leidse antiquariaat. Met een brief van Hans van Straten en een nawoord door Arne Steenkamp. Oplage: 65 genummerde exemplaren met geelpapieren band in cassette (ik bezit nr. 12). Direct via de uitgever gekocht (na ontvangst van de prospectus) voor € 70,- euro (incl. verzendkosten).


2. "Desiderata" (Tilburg, 2021). Uitgave (met een door Ed Schilders geschreven top tien lijstje van dringend gewenste, maar onvindbare titels) aangeboden aan leden van het Genootschap van boekenvrienden Desiderata, tevens bewijs van lidmaatschap. Perkamentus antiquarius werd m.i.v. 15 februari 2021 lid, nr.  VE21-0339.


3. [J. Veth] "Paul Verlaine. De rampspoed staat gevreten in de felle knepen" (Tilburg, 2020). Tekst van Jan Veth voor het eerst verschenen in "De Nieuwe Gids" (1892-1893) en opnieuw uitgebracht bij gelegenheid van de opname van de Verlaine-buste in het verkoopassortiment van Schrijversbeelden.nl. Gekregen bij aanwinst nr. 2.


4. Urbaen (M. Kalf(f)): "Kijkjes in de hoofdstad" (Amsterdam, 1873). Particulier samengestelde bundel met alle eenentwintig historische schetsen (inclusief de litho's) die verschenen in: "Het Leeskabinet" van 1873. Gebonden in bruin halflinnen band met gemarmerde platten. Gekocht met vriendenkorting bij antiquariaat Arine van der Steur voor € 78,05 euro (incl. verzendkosten). Binnenkort meer hierover in: "Amsterdam volgens Urbaen".


5. Ch. Nodier: "De bibliomaan" (Tilburg, MMXXI). Vertaling uit het Frans door Martin Hulsenboom. Met bibliomaniakale aantekeningen door Ed Schilders & een biografische schets door Peter IJsenbrant. Eerste uitgave van de Stichting Desiderata. Ik ontving twee exemplaren. Eén voor de leden van het Nederlands Genootschap van Bibliofielen (met een voorwoord door de voorzitter van het NGB) dat niet in de handel verscheen. De ander is de publieksuitgave met een voorwoord van Bart van Loo. Gebonden en fraai geïllustreerd met een 'elzevierometer' als boekenlegger (ondanks de twee leeslinten).

vrijdag 19 februari 2021

Herinnering aan 't vooronder

In 2014 maakte ik voor het eerst kennis met 't vooronder. Op uitnodiging van boekenvriend Wim Heijting mocht ik aanschuiven als lid van de redactie van het Nederlands Genootschap van Bibliofielen (NGB). Onze vaste vergaderplek was 't vooronder, zoals wij het souterrain van het huis aan de Amsterdamse Prinsengracht 901 noemden.
Gastvrouw was Isa de la Fontaine Verwey-le Grand, die samen met poes Lotje tot het redactiegezelschap behoorde.

Vanaf de straat was 't vooronder al te zien. Naast de hardstenen trap die naar de bel-etage voerde zat een flink raam dat binnen uitzicht bood op talrijke passerende benen, fiets- en autowielen. Isa deed altijd zelf open en begroette dan haar 'koetsier', de bijnaam die ik kreeg omdat ik haar regelmatig met de auto naar diverse bijeenkomsten bracht en weer terug naar huis. Tal van nieuwjaarskaartjes en envelopjes herinneren mij daar nog aan. Zelf noemde ik mij gekscherend haar chaperon.

Door de voordeur kwam je in een smalle gang met kapstok en marmeren vloertegels. Een paar meter verder rechts was een deuropening. Daar voerde een smalle wenteltrap ('pas op voor je hoofd!') naar het onderhuis. Beneden bevonden zich - aan de achterkant van het huis - de keuken (met het toilet) en aan de voorkant... 't vooronder.

Het was geen grote kamer, maar er was voldoende plek voor een grote ovale tafel en stoelen met kussentjes. Mijn vaste plek was altijd op de stoel met mijn rug naar het raam. Thee met lange vingers en witte wijn met kaasstengels behoorden tot de vaste tafelaccessoires. Er werd uiteraard vergaderd maar vooral ook veel gekletst over de wereld van het boek en onze diverse belevenissen daarin. Die waren nogal verschillend want de redactie was en is - net als het genootschap zelf - altijd een bonte mengeling geweest van boekwetenschappers, bibliothecarissen, drukkers, boekenliefhebbers en verzamelaars.

Overal in het huis aan de Prinsengracht stonden of lagen stapeltjes boeken. In 't vooronder stonden ze op lange planken langs de wanden, rij na rij. Veel Franstalig, veel negentiende eeuws, en ook veel boekwetenschap. Ook stond er een kastje met een aantal oude drukken in bijzondere banden (die inmiddels allemaal zijn geschonken aan de Bijzondere Collecties van de UvA, thans Allard Pierson). Het wachten op andere redactieleden duurde nooit lang. Ik vond er altijd wel iets om in te bladeren en veel van wat er aan genootschapsuitgaven en boekhistorie stond was mij wel bekend. Het merendeel van de boeken stond er al decennialang en behoorde tot de persoonlijke bibliotheek van Herman de la Fontaine Verwey (1903-1989), de oervader van de Nederlandse boekwetenschap. Zijn boeken waren herkenbaar aan het ronde ex-libris ontworpen door Sjoerd Hendrik de Roos (1877-1962) met centraal daarop een riviergod, zijn naam en de spreuk: "Il en prent, qui veut de la fontaine".

In de boekenrijtjes stonden ook enkele bijzondere exemplaren en één daarvan herinner ik me nog heel goed en sprak sterk tot mijn verbeelding. Het ging om: "Studia Bibliographica in honorem Herman de la Fontaine Verwey" ('Amstelodami, Kalendis novembris, 1966'). Een 'Festschrift' onder redactie van S. van der Woude. Het was het exemplaar voor Herman de la Fontaine Verwey zelf, luxe gebonden door de uitgever, M. Hertzberger (1897-1982), in rood leer met gemarmerde schutbladen en vergulde kopsnede. De publicatie (478 bladzijden) bevat 28 bijdragen, inclusief de introductie door de hoofdconservator van de Belgische Koninklijke Bibliotheek, Herman Liebaers (1919-2010). Alles is in het Frans, Duits of Engels, ook de 13 bijdragen uit Nederland! Het 'Festschrift' was een geschenk ter gelegenheid van het zilveren jubileum van Herman de la Fontaine Verwey als bibliothecaris (directeur) van de Universiteitsbibliotheek Amsterdam. Het boek zou overigens pas in het voorjaar van 1968 verschijnen. 

Een 'Festschrift' is een uitgave die originele bijdragen bevat van naaste vrienden, collega's soms ook voormalige promovendi van de desbetreffende honoré, vaak een academicus. Het verschijnt meestal ter gelegenheid van diens pensioen, een belangrijke verjaardag of een ander opmerkelijk jubileum. Herman de la Fontaine Verwey was in de boekenwereld niet de enige die een dergelijk eerbetoon in de vorm van een 'Festschrift' zou ontvangen.

Dat overkwam bijvoorbeeld ook de antiquaren Nico Israel (in 1989), Anton Gerits (in 1990) en Bob de Graaf Bierbrauwer (in 1992). Een recent voorbeeld is de uitgave die verscheen ter gelegenheid van het afscheid van Paul Hoftijzer (sinds 2013 de redactievoorzitter van het NGB), als hoogleraar boekgeschiedenis aan de Universiteit van Leiden: "Om het boek, Cultuurhistorische bespiegelingen over boeken en mensen" (Hilversum, 2020). 

Ook in mijn bibliotheek staan diverse voorbeelden, zoals: "Boeken verzamelen" (Leiden, 1983), aangeboden aan mr. J.R. de Groot bij zijn afscheid als bibliothecaris van de Rijksuniversiteit Leiden en natuurlijk (één van de meest bekende in dit genre); "De Arte et Libris. Festschrift Erasmus 1934-1984" (Amsterdam, 1984), aangeboden aan de antiquaar en boekhandelaar Abraham Horodisch (1898-1987). 

Met de verhuizing van Isa en Lotje - enige jaren geleden - kwam ook een eind aan de jarenlange vergaderingen in 't vooronder. Sweet memories bleven. In oktober 2019 twitterde boekenvriend Koen de Jager - die een lezenswaardig blog bestiert onder de titel "Quis leget haec?" - dat hij via antiquariaat Klondyke in Almere eigenaar was geworden van het NGB-jubileumboek "De Complete Verzameling. Notities over het einde van boekencollecties" (Amsterdam, 2016). Niet zomaar een exemplaar, maar nummer 1 dat bij mijn weten aan de auteur, Paul van Capelleveen, was geschonken. 

Het bleek echter te gaan om het Romeins genummerde exemplaar I dat was aangeboden aan (onze hoofdsponsor) Isa de la Fontaine Verwey! Toen pas drong het tot mij door dat het opdoeken van 't vooronder, c.q. de verhuizing van onze gastvrouw naar een kleinere behuizing, natuurlijk ook gepaard was gegaan met de schifting en opruiming van de daar aanwezige omvangrijke boekenberg. Ik besteedde er verder geen aandacht aan maar onlangs schoot mij dit weer te binnen toen ik om de een of andere reden de website van antiquariaat Klondyke bezocht.
Ik snuffelde digitaal wat door hun aanbod en trof er verschillende boeken aan met de opmerking dat er een ex-libris in zat van Herman de la Fontaine Verwey. Toen ik vervolgens op zijn naam selecteerde en de prijs van hoog naar laag sorteerde stond bovenaan als klap op de vuurpijl diens speciaal gebonden huldeblijk dat ik ooit in 't vooronder had bepoteld en bewonderd.

U begrijpt wel dat dit boek inmiddels in mijn bibliotheek staat als een herinnering aan 't vooronder en een groot boekhistoricus die ik persoonlijk nooit heb gekend, maar wiens nabijheid ik toch in zekere mate heb gevoeld, dankzij mijn omgang met zijn allercharmantste weduwe Isa, 'de vrouw met het kleine naampje en het grote hart'... (*) 

---------XXXXX---------

(*) Vrij naar Willem Walraven (1887-1943): “Itih, met het kleine naampje en het grote hart, werd geboren in de desa Tjigoegoer, dicht bij Tjimahi in de Preanger.” Het is de openingszin van zijn verhaal “De clan” dat met nog een ander verhaal van Walraven (“Op de grens”) door Rob Nieuwenhuys werd opgenomen in diens Indisch-Nederlandse bloemlezing “Bij het scheiden van de markt” uit 1960.

vrijdag 5 februari 2021

2020 geboekt. Een jaar in feiten en cijfers


Voor de derde keer presenteer ik u het jaaroverzicht van mijn bibliofiele aanwinsten.
2020 zal in het collectief geheugen verder leven als het jaar van de corona-epidemie en de impact die dat had op alle facetten van het dagelijks leven, bibliofilie en bloggen niet uitgezonderd.
Antiquariaten, kringloopwinkels, boekhandel en boekenmarkten waren regelmatig langdurig dicht tijdens diverse lockdowns. Goed voor de portemonnee, maar daardoor kwamen er minder objecten binnen en gaf ik daaraan minder uit dan in 2019. Overigens compenseerde ik dat ruimschoots met een recordbedrag aan luxe beschermdozen en boekrestauratie. 


Allereerst - en zoals gebruikelijk - het overzicht per maand.
1. Januari: uitgegeven € 244,70 euro voor 13 objecten is € 18,82 euro per object (2 gekregen).
2. Februari: uitgegeven € 133,59 euro voor 10 objecten is € 13,36 euro per object (3 gekregen).
3. Maart: uitgegeven € 180,29 euro voor 8 objecten is € 22,54 euro per object.
4. April: uitgegeven € 62,55 euro voor 7 objecten is € 8,94 euro per object (1 gekregen).
5. Mei: uitgegeven € 54,85 euro voor 5 objecten is € 11,00 euro per object (1 gekregen).
6. Juni: uitgegeven € 265,00 euro voor 5 objecten is € 53,00 euro per object.
7. Juli: uitgegeven € 130,37 euro voor 15 objecten is € 8,69 euro per object (1 gekregen).
8. Augustus: uitgegeven € 81,73 euro voor 8 objecten is € 10,22 euro per object.
9. September: uitgegeven € 204,25 euro voor 14 objecten is € 14,59 euro per object.
10. Oktober: uitgegeven € 198,38 euro voor 13 objecten is € 15,26 euro per object.
11. November: uitgegeven € 666,06 euro voor 9 objecten is € 74,01 euro per object (1 gekregen).
12. December: uitgegeven € 132,25 euro voor 5 objecten is € 26,45 euro per object (2 gekregen).

Totaal uitgegeven: € 2354,02 euro (2019: € 3107,12 euro) aan 112 objecten (2019: 125 objecten) is € 21,09 euro per object (2019: € 24,86 euro). 11 objecten kreeg ik (2019: 10). Duurste maand was november, gevolgd door juni. Mijn duurste aanwinst in 2020 was de 'Batavia' (1588) van Hadrianus Junius (waaraan ik zijn portret toevoegde). Ik schreef er over in: "De geboorte van Laurens Janszoon Coster".


Zoals altijd hield ik ook het aantal nieuwe aanwinsten per bron bij. Waar vond Perkamentus zijn aanwinsten? Het totaallijstje (met tussen haakjes de cijfers van 2019) ziet er als volgt uit:

- Boekwinkeltjes: 24 (18).
- kringloopwinkel: 51 (49).
- drukker/uitgever: 3 (9).
- boekenmarkt: 7 (12).
- (online) antiquariaat: 6 (4).
- Marktplaats: 19 (10).
- Bol.com: 1 (2).
- Burgersdijk & Niermans veiling: 1 (0).

Geen opvallende verschillen. De stijging bij Boekwinkeltjes en Marktplaats alsmede de terugval van aanwinsten via de boekenmarkt zijn goed te verklaren door de corona-maatregelen (lockdown(s). Vervolgens kijken we nog even naar de verdeling in categorieën met wederom tussen haakjes de cijfers van 2019.

- Modern: 65 (69).
- Marge & klein bibliofiel drukwerk: 4 (14).
- Old & rare: 54 (52).


Naast de € 2354,02 die ik het afgelopen jaar aan boeken besteedde gaf ik ook € 883,60 euro uit aan mijn boekbinder/-restaurator Hans Pieterse. Een record! Daarvoor herstelde hij van enkele boeken de omslag/band. Het gaat om aanwinsten van juni 2020 (nr. 1 en 3) en om de band van het boek waarover ik schreef in: "Een onvindbaar boek gevonden" (plakplastic verwijderen, herstellen van de leren rug, nieuwe pastedowns en het beplakken van de platten met - vrijwel onvindbaar - zwart moiré linnen). Tevens werden twee fraaie dozen gemaakt waarover u hier meer kunt lezen. De grootste klus, een grote zwartlinnen overslagdoos voor mijn bijzondere neogotische Pustet missaal was in januari 2021 klaar. Aangezien ik die al grotendeels had betaald in december heb ik het totale bedrag daarvoor (€ 327,- euro, incl. btw) bij de uitgaven van 2020 gerekend.


Een bijzonder blog het afgelopen jaar was "Ten eersten sal hy hebben een fraeye hantplacke", dat niet ging over een boek maar over een bijzonder museaal object dat ik in januari bij toeval aantrof in Antiekcentrum Amsterdam (voorheen 'De Looier') en waarvoor ik het idioot lage bedrag van € 45,- euro betaalde (een uitgave die niet in het desbetreffende maandoverzicht werd opgenomen).


Wat waren de populairste, meest gelezen artikelen het afgelopen jaar? Volgens mijn statistieken zag de top drie er in 2020 als volgt uit:

Ook het afgelopen jaar werden alle artikelen - soms vooraf, maar meestal direct na publicatie - gelezen door 'mijn blogredacteur' Reinder Storm, conservator cartografie, geografie en reizen bij de Bijzondere Collecties van de UvA, thans Allard Pierson. Ik ben hem wederom grote dank verschuldigd voor zijn verbeteringen c.q. 'spijkertjes', opmerkingen en suggesties. Mijn blog werd er beslist veel beter van!