zaterdag 1 oktober 2022

Het jaar geboekt, september 2022

In de rubriek 'Het jaar geboekt' (zie tabblad bovenaan) houd ik bij wat ik gedurende het lopende jaar per maand bij elkaar verzamel. Na afloop van de maand verplaats ik de lijst met aanwinsten naar de startpagina c.q. homepage en geef ik 'de cijfers'. In de rubriek blijven de voorgaande maand(en) als hyperlink aanwezig. Raadpleeg dus regelmatig de nieuwe rubriek om te zien of er aanwinsten zijn bijgekomen (of wacht op het maandoverzicht).

September 2022; de cijfers...

Totaal aantal objecten: 10.

Gekocht: 9.
Gekregen: 1. 

Totaal uitgegeven: € 215,04 euro (incl. verzendkosten).
Gedeeld door is gemiddeld: € 23,89 euro per object.

Via boekhandel: 1 (7).
Via Marktplaats: 3 (5, 6, 8).
Via museumwinkel: 1 (1).
Via (online) antiquariaat: 4 (2, 3, 9, 10).

Modern: 4 (1, 2, 3, 7).
Marge & klein bibliofiel drukwerk: 1 (4).
Old & rare: 5 (5, 6, 8, 9, 10).

September 2022: de aanwinsten...

1. F.M. Beiert: "Geschichte des Kehlsteins. Ein berg verändert sein gesicht" (Bergtesgaden, 2019). Uitvoerig geïllustreerd historisch overzicht van het (thee)huis dat in opdracht van Reichsleiter Martin Bormann met grote moeite en kosten op de meer dan 1800 meter hoge Kehlstein (bij Berchtesgaden) werd gebouwd als verjaardagsgeschenk voor Adolf Hitler vijftigste verjaardag in 1939. Gekocht voor € 20,- euro tijdens een bezoek aan dit uitzichtpunt waarin thans een restaurant is gevestigd.


2. W. Helfand e.a.: "Lasting impressions. The Grolier Club Library" (New York, 2004). Verschenen bij de gelijknamige tentoonstelling van de Grolier Club in New York (van 12 mei t/m 31 juli 2004). Geïllustreerd historisch overzicht van de wereldberoemde bibliotheek van deze bibliofiele eliteclub met een catalogus van de meest bijzonder boeken in hun bezit. Het vervolg: "Further impressions: Major Grolier Club Library Acquisitions, 2005-2020is alleen digitaal/online verschenen. Gekocht bij boekhandel Scheltema in Amsterdam voor € 24,50 euro.


3. P. Panis (red.): "Verboden boeken" (Maastricht, 2012). Verschenen bij de gelijknamige tentoonstelling in het Centre Céramique (van 27 maart t/m 28 oktober 2012). Voor mijn collectie op dit gebiedGekocht bij boekhandel Scheltema in Amsterdam voor € 12,- euro.


4. J. de Jong: "De reus en de windmolen ofwel Alfred Dreyfus (1859-1935) en de man van eer" (Zwolle, 2022). Uitgave van antiquariaat Cornelissen & De Jong in 't Wasdom uit Zwolle. Dit is boeknoot 4249, verschenen op 17 augustus 2022 in een oplage van drie exemplaren (ik kreeg nr. II). "Dit exemplaar behoort uitsluitend en onverbrekelijk bij het boek van Alfred Dreyfus (1901). Vijf jaar van mijn leven (Cinq années de ma Vie) 1894-1899. Met acht teekeningen en autografiën. Amsterdam: Cohen Zonen".


Zoals wellicht bekend is verzamel ik al geruime tijd (antiquarisch zeer schaarse) publicaties van en over de (Amsterdamse) Middernachtzending en zal daar nog eens een blog aan wagen. Thema en uitgaven hangen nauw samen met het prostitutievraagstuk rond 1900 en de handel in blanke slavinnen. Beide boekjes (5 en 6) zijn zogenaamde 'tendensromans', die het werk van de Middernachtzending voor het voetlicht brengen. 


5. W.A. Vroegop: "Gebroken en verslagen. Een historie uit den arbeid der Middernachtzending" (1925). Derde uitgave van W.A. Vroegop voor mijn collectie over de Middernachtzending. In februari 2019 verwierf ik: "Weggedreven. Schets uit de arbeid der Middernachtzending" (Nijverdal, 1916) en "Den strik ontkomen" (Zwolle, 1924). Vroegop putte inspiratie voor zijn (poepchristelijke) tendensromans uit zijn eigen ervaringen als Middernachtzendeling! Gekocht via Boekwinkeltjes voor € 18,60 euro (inclusief verzendkosten). 


6. H. Kingmans: "De gapende afgrond. Een verhaal uit de eerste jaren der Middernachtzending" (Hoorn, z.j.[1936]). Gebonden exemplaar (met inktstempel: 'christelijke leesbibliotheek Meteren') van een antiquarisch verdwenen titel. Gekocht via Marktplaats voor € 10,75 euro (inclusief verzendkosten).


7. J. Stegeman: "Grote geschiedenis van de Nederlandse taal" (Amsterdam, 2021). Stond sinds zijn verschijnen al op mijn verlanglijstje. Hoort te staan - zoals bij mij - naast de tiendelige serie "Geschiedenis van de Nederlandse literatuur" (verschenen tussen 2006 en 2017). Gekocht bij de Athenaeum boekhandel op het Amsterdamse Spui voor € 79,- euro (wat niet veel geld is voor deze fraaie tweedelige uitgave!).


8. E. Laurillard: "Uit de cel. Schetsen en beelden uit de gevangenis" (Amsterdam, 1876). Eén van de meer interessante uitgaven van deze veelschrijvende predikant. Mooi exemplaar, gebonden in groen linnen band met goud op snee. Gekocht via Marktplaats voor € 23, 84 euro (incl. verzendkosten).

Twee uitvoerige publicaties (9 en 10) over Rooms-katholieke aflaten; welke er waren, hoe en wanneer worden ze verleend, door wie enz. enz. Alles wat u en ik willen weten over deze curieuze R.K.-praktijk om het vagevuur of purgatorium zo snel mogelijk te verlaten (en waarover ik al eens iets schreef in: "Vagevuur en aflaat"). Beide uitgaven kocht ik via Boekwinkeltjes bij antiquariaat Moby Dick in Noordwijk voor in totaal € 26,35 euro (incl. verzendkosten).


9. "Aflatencodex. Nieuwe authentieke verzameling van gebeden en goede werken waaraan aflaten verbonden zijn" (Roermond-Maaseik, 1941). Volgens de titelpagina: "Eenige door de penitentiarie goedgekeurde volledige Nederlandsche uitgave". Antiquarisch moeilijk te vinden vertaling door de Benedictijnen van de Paulusabdij in Oosterhout van: "Preces et pia opera in favorem omnium christifidelium vel quorumdam coetuum personarum indulgentiis ditata et opportune recognita" (Taurini, 1938) met alle van kracht zijnde aflaten - verbonden aan goede werken - welke door de Pausen tot 31 december 1937 zijn uitgevaardigd. Exemplaar met ex-libris van  het Karmelietenklooster in Geleen.

10. H. van Groessen: "Leer en praktijk der aflaten" (Roermond-Maaseik, 4de herziene druk, z.j. [1945]). Uitgave - inclusief originele omslag - gebonden in halflinnen privébandje met germarmerde platten en blijkens het inktstempel op de titelpagina afkomstig uit de voormalige bibliotheek van het Minderbroedersklooster in Weert.

vrijdag 9 september 2022

Het jaar geboekt, augustus 2022

In de rubriek 'Het jaar geboekt' (zie tabblad bovenaan) houd ik bij wat ik gedurende het lopende jaar per maand bij elkaar verzamel. Na afloop van de maand verplaats ik de lijst met aanwinsten naar de startpagina c.q. homepage en geef ik 'de cijfers'. In de rubriek blijven de voorgaande maand(en) als hyperlink aanwezig. Raadpleeg dus regelmatig de nieuwe rubriek om te zien of er aanwinsten zijn bijgekomen (of wacht op het maandoverzicht).

Augustus 2022; de cijfers...

Totaal aantal objecten: 7.

Gekocht: 7.

Totaal uitgegeven: € 119,90 euro (incl. verzendkosten).
Gedeeld door 7 is gemiddeld: € 17,13 euro per object.

Via boekenmarkt: 1 (4).
Via kringloopwinkel: 2 (1, 2).
Via museumwinkel: 2 (6, 7).
Via (online) antiquariaat: 2 (3, 5).

Modern: 3 (1, 6, 7).
Old & rare: 4 (2, 3, 4, 5).

Augustus 2022: de aanwinsten...

1. J.F. Heybroek e.a.: "Voor Nederland bewaard. De verzamelingen van het Koninklijk Oudheidkundig Genootschap in het Rijksmuseum" (Leiden, 1995). Met diverse interessante bijdragen, bijvoorbeeld over de bibliotheek (J.F. Heijbroek), handschriften (H. Marres-Schretlen), ingekleurde prenten en boeken (T. Goedings), De Atlas Schoemaker (J. Otten), De Atlas Amsterdam (B. Gerlagh/J.F. Heijbroek), maar ook: "Wandelingen met Gerrit Lamberts in en om Amsterdam" (B. Bakker). Kringloopvondst voor € 4,- euro.


2. "Akveld's Groot Brievenboek..." (Leiden z.j. [1906]). In uitstekende staat verkerende zesde, herziene druk van dit populaire brievenboek. De eerste druk verscheen in 1867 nog zonder de naam van de bewerker Antonius Casparus Akveld (1838-1881) die pas werd vermeld op de titelpagina van de tweede druk (1873). De laatste, 11de druk, verscheen in 1934. Bevat I. Gelegenheidsbrieven, II. Brieven van verschillende inhoud, rakende het familieleven, III. Brieven van en aan uitoefenaars van een of ander beroep, IV. Schrifturen, die niet in den gewonen briefvorm opgesteld worden, V. Voorbeelden van burgerlijke akten, VI. Voorbeelden van akten in verband met den koophandel, VII. Successie en zegel (Aanhangsel). Talrijke uiterst beleefde en welvoegelijke voorbeeldbrieven, voor een scala aan gelegenheden die ons - ruim een eeuw later - ouderwets, wollig en lachwekkend voorkomen. Gekocht bij mijn lokale kringloop voor € 3,50 euro.


3. Lord Monroe (pseudoniem): "Clarisse of het leven eener blanke slavin in de negentiende eeuw" (Amsterdam, z.j. [ca. 1930]).
Roman met officiële bijlagen (A t/m E), opgedragen aan Mevrouw Josephine E. Butler (1828-1906); met toestemming van den auteur vrij vertaald uit het Frans ("La Clarisse du XIXe siècle, ou la Traite des blanches, roman français, par lord Monroe", Londres 1882). Gekocht via Boekwinkeltjes voor € 45,- euro. Voor mijn collectie en opgenomen/beschreven in: "Blanke slavinnen; een bibliografie" (nr. 27).


4. "Reglement nopens het gebruik der en instructie voor den custos in de Nationale Bibliotheek" (Den Haag, 1799). 'Geboortebewijs' van de huidige Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Gekocht voor € 10,- euro bij antiquariaat Klikspaan op de Amsterdamse Spui boekenmarkt.


5. J. Karres: "De trekhond en zijn bescherming bij de wet" ('s-Gravenhage, z.j. [1932]). Met talrijke foto's geïllustreerde brochure inclusief losliggend aanmeldingsformulier. J. Karres jr. was voorzitter van de anti-trekhondenbond. Voor mijn collectie over dit onderwerp beschreven in: "Cesar: een honds bestaan...". Gekocht via Boekwinkeltjes voor € 15,38 (incl. verzendkosten).


6. E. van Voskuilen: "Ridders in de Bijlmer. Een wandeling door de geschiedenis van Amsterdam Zuidoost" (Amsterdam, 2014). Fraai uitgegeven geïllustreerd overzicht van de geschiedenis van de Bijlmer(meer) en aangrenzende gebieden (met ruime aandacht voor de eeuwen voorafgaande aan de bouw van de actuele stadswijk in de jaren '70 van de vorige eeuw). Voor mijn collectie lokale geschiedenis. Gekocht voor € 24,95 euro bij de Stadsboekwinkel in het Amsterdamse Stadsarchief.


7. "Amsterdam, Plan Zuid, tuinstad Buitenveldert, de Zuidas" (Amsterdam, 2013). Wandel- en fietsroutes-gids met topografische kaartjes uitgegeven door Architectuurcentrum Amsterdam (ARCAM). Voor mijn collectie over Buitenveldert, waar ik opgroeide tot ik ging studeren en naar het Amstelveense Uilenstede verhuisde. Gekocht voor € 7,50 euro bij de Stadsboekwinkel in het Amsterdamse Stadsarchief.

zaterdag 27 augustus 2022

Cliché voor de Klare Waarheid


Eind juli resulteerde mijn snuffelen op Marktplaats in de vondst van een bijzonder vooroorlogs (lijn)cliché. Dat was niet voor het eerst! Ruim zes jaar eerder overkwam me dat ook al en ik schreef erover in "Clichés". Ditmaal echter waren het geen kopieën die teruggingen op veel oudere afbeeldingen, maar een ontwerp speciaal vervaardigd voor een jubileumbrochure die zich ook in mijn collectie bevindt.
Al vrij snel werd ik voor veertig euro de nieuwe eigenaar van dit bijzondere drukkersreliek dat 13 cm. breed is, 18 cm. hoog en 2,2 cm. dik (inclusief het houten blokje).


Dit cliché werd gebruikt voor het drukken van de voorzijde van het: "R.K.-Gilde van de Klare Waarheid (straatsprekers) Amsterdam. Ontstaan, werk en werkwijze 1912-1926" (Amsterdam, 1926), een geïllustreerde lustrumuitgave van hun medelid, de journalist P(iet) A. Kasteel (1901-2003).
Het thans geheel vergeten Rooms-Katholiek Gilde van de Klare Waarheid werd in 1921 opgericht naar voorbeeld van het eind 1918 opgerichte Engelse 'Catholic Evidence Guild'. Het Gilde was gevestigd in Amsterdam en had op de Plantage Middenlaan zijn (vergader)zaal. Het doel van het Gilde was in zijn algemeenheid: verkondiging van de Katholieke Waarheid en het weerleggen van leugens en dwalingen over het Katholicisme.
Ze waren niet de enige geloofsverkondigers in de publieke ruimte. "Straatpredikers verrijzen als paddestoelen uit de grond, ook op de woelige Nieuwmarkt. Natuurlijk is dit ieders recht, maar men kan er dan zeker van zijn dat het spoedig spaak loopt. Straatprediking is niet ieders werk; één misgreep en je hebt een keet van jewelste! Inzonderheid de verschijning van Rome met een heel gilde lekenpredikers, 'De klare Waarheid' geheten, wekt beroering. Dit is hun bedoeling niet: het zijn trouwe borsten, die hun oprechte overtuiging propageren, het zijn ook goede collega's. Rome is echter veel meer gehaat dan wij, zij ondervinden heftige tegenstand van het publiek. Weldra zien zij zich genoodzaakt politiebescherming in te roepen. Welnu, als je in een buurt als deze met één agent begint, kun je het weldra met tien politie-mannen niet meer redden. De kans, dat er ergens een rel kan ontstaan, werkt op de Amsterdammer - ook op de fatsoenlijke - als een magneet. Hij moet er bij zijn! Zo verzamelt zich elke zaterdagavond om de stand van 'De klare Waarheid' een talrijk publiek" (N. Baas: "Marskramer van het Evangelie" (Franeker, z.j. [1959], blz. 105).
Na een wat aarzelend en tumultueus begin op de Nieuwmarkt (volgens de lustrumuitgave van het Gilde: "de Babelsche markt van Jodenkramen en religie- en ongeloofcolporteurs") vond straatprediking plaats op diverse Amsterdamse pleinen zoals het Museumplein en in stadsparken waaronder het Sarphatipark. Tot de eerste straatsprekers behoorde Johannes Josephus Hendrikus (Jos) Mineur (1887-1957), die in 1933 door het Gilde zou worden geroyeerd omdat hij openlijk uitkwam voor zijn fascistische overtuiging. Feitelijk werd daarmee de bloeitijd van het Gilde afgesloten waarin steeds vaker interne ruzies en meningsverschillen over de te varen koers en houding ten aanzien van rivaliserende straatpredikers van een andere geloofsrichting een rol gingen spelen. 
 

Tijdens de oorlog waren er geen activiteiten en daarna leidde het Gilde een kwakkelend bestaan. Toen in 1952 B. Voets tot directeur van De Klare Waarheid werd benoemd, kwam hij een keer zijn predikers tegen op de Vijzelgracht op hun 'schavotje'. "Enkele eigen supporters stonden er omheen maar geen enkele voorbijganger bleef staan luisteren. Voets vond dit nutteloos en er volgden gesprekken met het bestuur om er een einde aan te maken. Verscheidene bestuursleden waren nog tegen: men hoopte dat de terugkomst van P. Kasteel uitkomst zou brengen. Maar toen deze overging in diplomatieke dienst, vervloog deze verwachting in rook. Uiteindelijk, na heel wat argumenten, wilde men kiezen voor opheffing als de priesterdirecteur tegenover het kerkelijk gezag de volle verantwoordelijkheid aanvaardde. Dat gebeurde en zo werden door het bisdom de straatpredikers in 1956 teruggetrokken. (-) Het Gilde was geschiedenis geworden, een kleurrijk onderdeeltje van het Amsterdamse volksleven" (B. Voets: "Amsterdamse straatprediking. Verhaal van het Rooms-Katholieke gilde van de Klare Waarheid", in: "Ons Amsterdam", 1984 (36), blz. 137 t/m 140). Het archief van het Gilde/RKGK bevindt zich thans in het Nijmeegse Katholiek Documentatie Centrum (Archiefnr. 644).

De omslagillustratie is (onder het wapen van Amsterdam) gesigneerd door de kunstenaar Aug(ustinus Gerardus) van der Linde (1890-1983). Van der Linde was een leerling aan de Hendrick de Keyserschool in Amsterdam en lid van het Schilder- en teekengenootschap Kunstliefde (Utrecht). Hij illustreerde enkele vooroorlogse (kinder)boekjes uitgegeven door de R.K.-Boekcentrale in Amsterdam evenals het voor de lokale (kerk)geschiedenis niet onbelangrijke: "Toen het oude kerkje van Pastoor Wubbe nog bestond" (Amsterdam, 1925), maar dit is - voor zover mij bekend - zijn enige omslagontwerp. Na de oorlog werd hij meer bekend met zijn: "Zoo was Nederland in de winter 1944-1945" (Utrecht, 1945), een doos met 18 reproducties van zijn aquarellen met kenmerkende situaties tijdens de hongerwinter, zoals 'De Centrale Keuken', 'Sloopers uit Nooddruft', 'Fietsen vorderen', 'Razzia' en 'De Onderduiker'.


Voor de lustrumbrochure van het Gilde maakte Van der Linde een bijzonder ontwerp in Art Deco stijl met getekende letters die onder en boven open zijn. Op het cliché hebben ze daarom veel weg van hiërogliefen! Door de ruimte tussen de letters op de brochure lichtblauw te kleuren lijkt het alsof de tekst(plaat) werd uitgezaagd en op een blauwe ondergrond ligt. Dergelijke 'open' belettering is geïnspireerd op het werk van typograaf Hendrik Wijdeveld (1885-1987) en gelijkt op die van de omslag van een nummer van het beroemde tijdschrift "Wendingen" (januari 1925), gewijd aan het raadhuis ontwerp van architect W.M. Dudok (1884-1974) voor Hilversum. De drie gestileerde figuren doen sterk denken aan het beeldhouwwerk van de Amsterdamse school, met name dat van tijdgenoot Hildo Krop (1884-1970). 


In: "De Tijd: godsdienstig-staatkundig dagblad" van 15 oktober 1926 werd de uitgave geprezen. "De uitgever die zich met ware piëteit kweet van zijn taak dit boekje zoo aantrekkelijk mogelijk te maken, bond het in een omslag welks voorpagina den door een haag van doornige vooroordelen en andere zielsbelemmeringen naar Christus heenworstelenden mensch te zien geeft en maakte er een geheel eigenaardige en tot dusverre als eenig in haar soort te beschouwen propaganda-werkje van voor - zooals Mgr. Callier zich in gelukwensch uitdrukt - de 'klare waarheid van ons heilig geloof'". 

Aug. van der Linde omschreef zijn werk op de binnenzijde van het omslag als volgt: "De mensch van goeden wil, welke zoekt naar de waarheid, gevangen in de doornen ranken van vooroordeel, zelfzucht, onwetendheid en dergelijken, worstelend om vrij te komen om te gaan tot de Waarheid [Christus]. Het Gilde van de Klare Waarheid zal dien mensch helpen om te komen tot de kennis der eeuwige waarheden van ons heilig geloof. Aug. v.d. Linde".

De lustrumbrochure zag het licht bij drukkerij Limburgia van J. Babeliowsky & zoon. Die bevond zich vanaf eind 1904 in de Gerard Doustraat 65, vlak bij de Amsterdamse Albert Cuypmarkt. Eind jaren zeventig van de vorige eeuw verhuisde de drukkerij naar elders. Zeer waarschijnlijk heeft mijn aanwinst daar gedurende een mensenleven gelegen tussen de drukpersen, letterbakken, drukinkt, papierbundels, en drukproeven in de bak met gebruikte en vergeten clichés.