Het jaar geboekt, september 2026

In 'Het jaar geboekt, [maand en jaar]' houd ik bij wat ik gedurende een maand bij elkaar verzamel inclusief 'de cijfers', soms met toelichting en/of opmerkingen. Ik begon hiermee in 2018, aanvankelijk als aparte rubriek (onder een eigen tabblad). Met ingang van 2024 publiceer ik mijn maandoverzichten direct op de 'homepage'. Na afloop van het jaar geef ik een totaaloverzicht in '[Jaar] geboekt. Een jaar in feiten en cijfers'.

September 2026; de cijfers...

Totaal aantal objecten: 10.

Gekocht: 10.

Gekregen: 1.

Totaal uitgegeven: € 576,90 euro (incl. verzendkosten).

Gedeeld door 10 is gemiddeld: € 57,69 euro per object.

Via kringloopwinkel: 2 (3, 4).

Via (online) antiquariaat: 3 (1, 6, 7).

Via boekenmarkt: 4 (8, 9, 10, 11).

Via Boekwinkeltjes: 1 (2).

Modern: 2 (3, 5).

Marge & klein bibliofiel drukwerk: 1 (4).

Old & rare: 8 (1, 2, 6, 7, 8, 9, 10, 11).

September 2026: de aanwinsten...

1. G.W.H. Panchaud: "Amsterdam geschetst in historisch-romantische Tafereelen van af het begin zijner opkomst tot op den tegenwoordigen tijd" (Amsterdam, 1869-1871). Vier deeltjes in twee groene halflinnen banden. Ex-libris J.W. Six (in de veilingcatalogus, zie nr. 2 terug te vinden in deel 1, kavel 1041, blz. 164).

Gekocht bij antiquariaat De Slegte in Leiden voor € 195,- euro.

2. "Bibliothèque de M.- J.W. Six de Vromade. Premiere partie" (La Haye, 1925) samengebonden met "Bibliothèque de M.- J.W. Six de Vromade. Seconde partie" (La Haye, 1926). Veilingcatalogus, twee delen (366 blz. en 320 blz.), gebonden in half kunstleren rode band met linnen bekleedde platten. Catalogus van de belangrijkste Nederlandse boekenveiling van de eerste helft en mogelijk zelfs van de gehele twintigste eeuw. Zie voor een analyse van de veiling: P. Pruimers: "De veilingen van de bibliotheek Six van Vromade" (In: "Eenmaal, andermaal!. Boekveilingen van enkele bijzondere Nederlandse collecties in de twintigste en vroeg-eenentwintigste eeuw" (Amsterdam, 2021. Jubileumboek bij het twintigjarig bestaan van het Nederlands Genootschap van Bibliofielen). Overigens bezit ik drie boeken die blijkens het bekende ex-libris deel uitmaakten van deze bibliotheek. Gekocht via Boekwinkeltjes bij antiquariaat Hortus Conclusus voor € 45,- euro.

De nummers 3 en 4 kocht ik in mijn kringloop voor bij elkaar € 8,- euro.

3. E. Sanders: "'Jood', de vergeten geschiedenis van een beladen woord" (Zutphen, 2024). Door de auteur gesigneerd en gedateerd (22/9/24) exemplaar. 

4. J. Breuker: "dat hebben we niet afgesproken" (Haarlem/'s-Gravenhage, 2020). Bibliofiele uitgave in beperkte oplage van De Althaeapers in Den Haag. Mijn exemplaar is nummer 57 van de 80 en gesigneerd door de tekenaar. Zie "Bibliografie De Althaea Pers", deel 7, nr. 275.

5. E. Kwakkel: "Die Dietsche boeke die ons toebehoeren. De Kartuizers van Herne en de productie van Middelnederlandse handschriften in de regio Brussel (1350-1400)" (Leuven, 2002). Proefschrift van de (in de wereld van de Middeleeuwse handschriften) bekende Leidse Scaliger hoogleraar Erik Kwakkel (met als losse bijlage de stellingen). Gekregen van de Universiteit Leiden.

Bij de "Galerie für gegenständliche Kunst" in Kirchheim unter Teck (Duitsland) kocht ik voor € 158,90 euro (incl. verzendkosten) twee vooroorlogse uitgaven van Hans F.K. Günther (1891-1968). Van hem had ik al: "Rassenkunde des Jüdischen Volkes" (zie mijn aanwinstenoverzicht van juli 2026, nummer 2).

6. H.F.K. Günter: "Rassenkunde Europas" (München, 1929). Met originele stofomslag.

7. H.F.K. Günther: "Rassenkunde des deutschen Volkes" (München, 1934). Met (kleurenkopie) stofomslag. Hiervan verscheen ook een beknopte versie onder de titel: "Kleine Rassenkunde des Deutchen Volkes".

Op de Amsterdamse Spui boekenmarkt kocht ik deze maand de volgende nummers (8, 9, 10 en 11). voor in totaal € 170,- euro.

8.  Th.P. Strijker: "1853-1953. Toespraak gehouden door Th.P. Strijker op 2 januari 1953, ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan der N.V. Martinus Nijhoff's boekhandel en uitgeversmaatschappij" (z.p. [Den Haag], z.j. [1953]). Presentexemplaar van de auteur met op de titelpagina in handschrift: "Aan de heer W. Nijhoff Pzn bij een mijlpaal in de geschiedenis van het geslacht Nijhoff. Th.P. Strijkers". Th.P. (Theo) Strijker was jarenlang de personeelschef (hoofd personeelszaken) bij Martinus Nijhoff N.V.

9. "Beknopte letterproef machineletter" (z.p. ['s-Gravenhage], januari 1952). Letterproef van N.V. Drukkerij Trio in Den Haag met los inlegvel 'monotype ornamenten', corps 6 en 8.

Mijn laatste letterproef van Trio kocht ik op de Deventer boekenmarkt in 2025. Over de 'Typografische Kruidtuin' (evenals: 'Monumenten der boekdrukkunst' en 'Curiosa Typografica') van Trio schreef ik al eerder in 2018 hier. Ook De Boekensneuper schreef over drukkerij/uitgeverij Trio in: "368. Van Trio aan zijn zakenvrienden"

10. M.L. van Gorkom: "Beknoopt denkbeeld van oud Nederland beginnende met de Cimbersche Diluvie..." (Brussel, 1789). Presentexemplaar van de auteur met ex-libris 'Bibliotheque de Th. de Jonghe' (1801-1860), gebonden in een fraaie halfleren band.

11. Constant (Louis Constant Wairy, 1778–1845): "Gedenkschriften van Constant, eersten kamerdienaar des keizers, aangaande het huiselijk leven van Napoleon, zijn huisgezin en zijn hofstaat" (Amsterdam, 1830-1832). Curieus en antiquarisch zeldzame Nederlandse vertaling van: "Mémoires de Constant, premier valet de chambre de l'empereur, sur la vie privée de Napoléon, sa famille et sa cour" (Paris, 1830). Gebruik makend van de aantekeningen van Constant maakte een heel team van 'ghostwriters' (waaronder Charles-Maxime de Villemarest) een smakelijk verhaal! Historisch niet altijd even betrouwbaar dus, maar wel waar het gaat om de basale feiten met betrekking tot de dagelijkse routine van de keizer, zoals zijn extreme badgewoonten, zijn kledingvoorkeuren, zijn humeurwisselingen, de inrichting van zijn kamers en hoe hij zijn personeel behandelde. Deze details komen rechtstreeks uit de herinneringen van Constant en worden door andere bronnen bevestigd. Juist die zaken interesseren mij - eerlijk gezegd - het meest!

Zes delen in drie banden. De complete set kostte in 1833 maar liefst ƒ 14,80 gulden! Voor de gemiddelde arbeider die destijds één gulden per dag verdiende onbetaalbaar. In de jaren rond 1850 werd het restant verramsjt. 

Over een Amsterdams begijntje en haar boek

Enige tijd geleden ontving ik een e-mail van 'De vrolijke kluizenaar' (die voor kooplustigen ook een online antiquariaat via Ebay bestiert). Bij het Franse veilinghuis Drouot had ze een kavel gekocht met daarin een boekje met een opmerkelijke Amsterdamse provenance. Wellicht wilde ik dat wel, als liefhebber van de geschiedenis van Amsterdam, voor een vriendenprijsje van haar overnemen?

Het gaat om een in leer gebonden (niet geïllustreerde) uitgave getiteld: "De historie van het Aude en Nieuw Testament, met christelyke en stichtbaere bemerkingen, getrocken uyt de Heylige Vaders, en andere geestelyke leeraers..." (blz. 7 t/m 394) en: "De historie of geschiedenissen van de geborte, het leven, lyden en doodt van Jesus Christus, Ondermengelt met vele Christelyke Bemerkingen en Verklaeringen" (Blz. 395 t/m 638).
Beide delen verschenen volgens de afzonderlijke titelpagina's in 1727 in Gent bij Petrus de Goesin/Pieter-François I (1671-1740), maar de approbatie (kerkelijke goedkeuring), onderaan op blz. 638, is gedateerd 19 april 1728.

De familie De Goesin behoorde in de 18de eeuw tot de bekendste drukkersgeslachten van Gent. Deze tweedelige Goesin-uitgave is een soort volksbijbel: een klassiek religieus boekje dat de Bijbelse geschiedenis behandelt, verrijkt met commentaren van vroege kerkvaders en geestelijke leraren. Het is een compacte bewerking die teruggaat op een Franse uitgave: "Histoire du vieux et du nouveau testament représentés par des figures et des explications édifiantes tirées des saints Pères, pour régler les mœurs dans toutes sortes de conditions" (Paris, 1669), beter bekend als "Le Bible de Royaumont", geschreven door de Franse theologen en schrijvers Nicolas Fontaine (1625-1709) en Louis-Isaac Lemaistre de Sacy (1613-1684), twee prominente figuren binnen het jansenisme.

Over de (druk)geschiedenis van deze uitgave heeft L. le Clercq een interessant artikel geschreven (met bibliografie): "Een tweehonderdjarige Vlaamsche volksbijbel", in: "Collectanea Mechliniensia" (Mechelen, 1935, blz. 24 t/m 43). Helaas niet online, maar Steven van Impe, conservator van de erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience was zo vriendelijk me hiervan een PDF te sturen. Daaruit blijkt dat het boek uitermate populair was. Na de eerste Vlaamse druk in 1718 brachten verschillende drukkers en uitgevers in de toenmalige Zuidelijke Nederlanden nog tientallen edities uit: twintig in de achttiende eeuw en nog eens dertien in de negentiende eeuw (de laatste in 1845). Van alle edities die in Gent verschenen is die van De Goesin uit 1727 de eerste. Het boekje is vrij schaars.

Online vond ik nog twee exemplaren: één in de Universiteitsbibliotheek van Nijmegen (signatuur: OD TBI 206 c 1) en een ander in de Universiteitsbibliotheek Antwerpen / Ruusbroecgenootschap (signatuur: RG 3075 C 4). Ze zijn alle twee op de titelpagina voorzien van een handgeschreven ex-libris dat - opvallend genoeg - wijst op een lezerspubliek binnen vrouwelijke kloosterorden. In het eerste exemplaar staat "Carmeliterse tot Boxmeer 1753", en in het andere "Ick diene de religieusen Capucinessen tot Brugge".

De vroege achttiende eeuw kende in de Nederlanden een bloeiende cultuur van vrouwelijke religieuze gemeenschappen. Zowel kloosterzusters als kloppen en begijnen (die als vrome lekenvrouwen buiten het klooster leefden) hadden een grote behoefte aan Nederlandstalige literatuur voor het verdiepen van hun religieuze spiritualiteit, naast gebed, meditatie en liturgie. Omdat velen onder hen geen Latijn lazen, waren boeken in de volkstaal met "christelyke en stichtbaere bemerkingen" belangrijk voor geestelijke  vorming en verdieping, en bijgevolg erg populair.

Hoewel ik normaal gesproken niet geïnteresseerd ben in dergelijke Zuid-Nederlandse religieuze uitgaven, trok dit exemplaar door zijn bijzondere provenance meteen mijn aandacht. Het gaat niet om een klassiek ex-libris maar om een persoonlijke tekst op een blad vóór de titelpagina. Die vormde voor mij reden genoeg om dit boekje direct te kopen.

De paar regels voorin zijn een handgeschreven 'memorie', ter herinnering aan de dag dat Maria Keijser een begijntje werd, en wel te Amsterdam.

"Anno 1734

15 Iunii

Op de darde Pinxterdag

is

MARIA KEYSER

Beggyntie geworde

Ick ben gekomen op dat sij het leve

soude hebben, en overvloediger hebbe Jois 10.10.

Bid voor

                                                                                                F.C. Dieroùt"

Hoogstwaarschijnlijk werd dit geschreven door één van haar geestelijke zusters. Franciscus Cornelius Dierout (1675-1745), was sinds 1712 pastoor van het Begijnhof in Amsterdam. Tijdens zijn pastoorschap werden zo'n 45 vrouwen begijn.

Om mijn aanwinst beter te kunnen plaatsen nam ik contact op met Evelyne Verheggen.
Ik ken haar van het Nederlands Genootschap van Bibliofielen. Zij is erfgoeddeskundige en cultuurhistorica voor religieus erfgoed en promoveerde op: "Beelden voor Passie en Devotie. Bid- en devotieprenten in de Noordelijke Nederlanden, 17de en 18de eeuw" (Zutphen, 2006). Zij geldt als autoriteit op het gebied van dergelijke devotionalia, gemaakt door kloppen en begijnen in de Nederlanden.

Evelyne reageerde enthousiast op mijn aanwinst en vond het een topstuk. Het was - schreef zij - niet ongebruikelijk dat vrouwen bij intrede (en andere jubilea) elkaar een boekje of devotieprentje gaven. Boekjes - zoals mijn exemplaar - zijn echter veel minder bekend of bewaard. Zo bevinden zich in particulier bezit vijf boekjes uit Aalsmeer met handgeschreven opdrachten (drie van Anna Benedicta Seli(j) uit 1744 en twee van Maria (Ambrosia) Goedhert), waarover zij in haar proefschrift schrijft (blz. 179). Er was haar echter geen ander voorbeeld van de bewoners van het Amsterdamse Begijnhof bekend. Dat maakt mijn exemplaar uniek. Wel bestaan er uit deze periode enkele prachtige devotieprentjes (in de collectie van Museum Ons' Lieve Heer op Solder), gemaakt door een Amsterdamse begijn, die ook telkens oproept tot gebed voor F.C. Dierout. Wat dat betreft; bidden voor de geestelijke vader, in dit geval pastoor F.C. Dierout, was meer regel dan uitzondering. Hij was niet alleen hun geestelijke begeleider maar onderwees de vrouwen ook als leraar in de Theologie.

Maria Keijser zal deze persoonlijke gift haar leven lang hebben gekoesterd. Anders dan nonnen legden begijnen namelijk geen gelofte van armoede af, waardoor zij in bezit bleven van hun persoonlijke eigendommen. Daartoe behoorden ongetwijfeld bijbeltjes, getijdenboekjes, religieuze traktaatjes en meer van dergelijke uitgaven.

Dat dit boekje in Gent werd gedrukt, hoeft ons niet te verbazen. Weliswaar kon het katholieke geloof in Amsterdam sinds de Alteratie (1578) uitsluitend nog in het verborgene worden beleden - zoals in schuilkerken of op het Begijnhof -, maar desondanks bestond er een bloeiende (ruil)handel tussen de katholieke boekverkopers en uitgevers in Amsterdam en hun collega's in de Zuidelijke Nederlanden. Veel boeken (en andere  devotionalia) werden in kisten verscheept van Antwerpen naar Amsterdam, bijvoorbeeld naar Theodorus Crajenschot (1716-1803).

Dit was een prominente katholieke boekverkoper, uitgever en papierverkoper in Amsterdam die een eigen drukkerij en winkel had ("In den Berg Sinaï"), op de hoek van de Herengracht en de Heisteeg. Hij stond bekend als een belangrijke importeur en uitgever van rooms-katholieke literatuur. In zijn catalogus van 1760 komt ook de - inmiddels - vierde druk van deze tweedelige uitgave (met twee kaarten) voor: "zeer nut en stigtig voor de Gelovigen" (verschenen bij Jan Meyer, Gent 1746. De approbatie is gedateerd 9 oktober 1742).

Er was in de toenmalige boekenwereld opmerkelijk weinig te merken van anti-katholieke repressie, concludeerde Lienke Paulina Leuven (1916-1994) al driekwart eeuw geleden in haar proefschrift: "De boekhandel te Amsterdam door katholieken gedreven tijdens de Republiek" (Amsterdam, 1951). Overigens weten we natuurlijk niet of mijn exemplaar ook via een Amsterdamse tussenhandelaar in handen van Maria kwam.
Het boekje kan ook direct in Gent (of elders in de Zuidelijke Nederlanden) zijn gekocht.

Wat is er van Maria Keijser terug te vinden in de archieven? Een belangrijke bron is het: "Register van Begijnen, met opgaaf van jaar en datum van aanneming en overlijden (1631-1914)". Daarin staat: "1734 Maria Keijser", met daarachter in een ander handschrift 'ob.' ('obit' = overleden), zonder exacte datum. Pastoor Dierout, die op dezelfde bladzijde onderaan staat, overleed op 8 september 1745 (Stadsarchief Amsterdam. Archief van het Begijnhof. Nr. 740, inv.nr. 73).
Volgende de Amsterdamse begraafregisters overleed Maria op 28 november 1745 en kreeg ze een graf in de Engelse kerk (EK) op het Begijnhof. Haar doop in Amsterdam vond plaats op 12 februari 1703 ('Maria de Keijzer'). Ze was de jongste van de vijf kinderen van Zacharias Berghman en Maria Huijberts (de Keijzer). Opmerkelijk is dat alleen bij haar doop en die van haar zuster Esther (1699) haar moeder 'De Keijzer' als achternaam gebruikte, en dat Maria niet de achternaam van haar vader aannam.

Rest ons - tot slot - nog één prangende vraag: hoe belandde haar boekje tweehonderd jaar later op een Franse veiling? Ik zou het u dolgraag vertellen. Als ik het wist...

Het jaar geboekt, augustus 2026

In 'Het jaar geboekt, [maand en jaar]' houd ik bij wat ik gedurende een maand bij elkaar verzamel inclusief 'de cijfers', soms met toelichting en/of opmerkingen. Ik begon hiermee in 2018, aanvankelijk als aparte rubriek (onder een eigen tabblad). Met ingang van 2024 publiceer ik mijn maandoverzichten direct op de 'homepage'. Na afloop van het jaar geef ik een totaaloverzicht in '[Jaar] geboekt. Een jaar in feiten en cijfers'.

Augustus 2026; de cijfers...

Totaal aantal objecten: 24.

Gekocht: 23.

Gekregen: 1.

Totaal uitgegeven: € 319,20 euro (incl. verzendkosten).

Gedeeld door 23 is gemiddeld: € 13,88 euro per object.

Bij de drukker/uitgever: 1 (7).

Via kringloopwinkel: 5 (1, 2, 3, 4, 5).

Via (online) antiquariaat: 1 (6).

Via boekenmarkt: 17 (8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24).

Modern: 3 (2, 8, 9).

Marge & klein bibliofiel drukwerk: 2 (7, 10).

Old & rare: 19 (1, 3, 4, 5, 6, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24).

Augustus 2026: de aanwinsten...

Bij mijn kringloop kocht ik deze maand vijf uitgaven (1, 2, 3, 4 en 5) voor in totaal € 43,70 euro.

1. H. Polak: "Amsterdam die groote stad..." (Amsterdam, 1936). Gebonden in luxe halfperkamenten band (groenlinnen platten), kopsnede gemarmerd, rug goudbestempeld met (afwijkende) titel: "Beelden van voorheen" en onderaan gesigneerd 'D.N. Esveld'. Bijzondere privéband door de gerenommeerde boekbinder Dirk Nicolaas Esveld (1877 - 1960). Dit is de tweede gesigneerde band die van hem bekend is. Lees meer over hem en zijn boekbanden(collectie) in de Koninklijke Bibliotheek in: "Een verloren zoon of een belangrijke schenking boekbanden", door Jan Storm van Leeuwen, in: "De Boekenwereld", 1992, jrg. 9 (blz. 25).

2. R. Cordes: "Jan Zoet, Amsterdammer 1609-1674. Leven en werk van een kleurrijk schrijver" (Hilversum, 2008). Uitputtende biografie die ik al lange tijd op het oog had (ondanks het feit dat ik geen origineel werk van Jan Zoet in mijn bibliotheek heb staan).

Met opdracht van 'Rudi' (Cordes) aan 'Hans'.

3. E.v.G: "Genealogie Van Heemskerck - Sterk - Von Gimborn" (Sigmaringen, 1904). Genealogisch handschrift in Duits en Nederlands verlucht met talrijke familiewapens geschreven op veertien dubbele bladen handgeschept papier. Zeer fraai geschreven en getekend door Prof. Ernst von Gimborn (1844-1905). Gebonden roodbruine halfleren band met op de voorzijde boven een sierornament in goud 'von Gimborn'. Ik werk aan een blog hierover: "Het manuscript Von Gimborn".

4. M Keizer-Prins en A.J.G. Strengholt (samenstelling): "Wat niet in Baedeker staat. Het boek van Amsterdam" (Amsterdam, z.j. [1930]). Eerste druk van deze uitgave, die verschillende malen werd herdrukt (1932 en 1940). Het is een Nederlandse navolging van de populaire Duitse reeks: "Was nicht im Baedeker steht". Van de voorgenomen tien deeltjes verschenen alleen nog dat van Rotterdam en Den Haag.

5. J.H. Boot: "Het styleeren en toepassen van natuurvormen in vlakornament" (Amsterdam, z.j. [1925]). Oorspronkelijk tussen 1910 en 1913 losbladig verschenen. Dit is de gebonden, gewijzigde en verbeterde (tweede) druk. Invloedrijk Nederlands handboek over ornamentontwerp. Het leert ontwerpers hoe complexe natuurlijke vormen te vereenvoudigen tot decoratieve, symmetrische patronen voor platte vlakken. Bevat vijftig fraaie door Boot getekende platen, waaronder een voorbeeld voor een boekband.

6. "De historie van het Aude en Nieuw Testament, met christelyke en stichtbaere bemerkingen, getrocken uyt de Heylige Vaders, en andere geestelyke leeraers..." (Gendt, 1727). In leren band (638 + 2 blz.). Bijzonder exemplaar met voorin een handgeschreven memorie voor Maria Keijser die op derde pinksterdag 1734 begijn werd van het Amsterdams begijnhof. Gekocht dankzij een tip van Octopus Biblio voor € 50,- euro (incl. verzendkosten). Lees binnenkort mijn blog hierover: "Over een Amsterdams begijntje en haar boek".

7. P. Boddaert jr.: "De houten beenen" (Tilburg, 2026). Uitgave (met linosnede van Ivo van Leuven) van de Desideratum-Pers uit Tilburg in een oplage van 57 met de hand genummerde exemplaren. Ik ontving uit handen van Peter IJsenbrant nr. 9, gedrukt op mijn naam!

Op de 36ste Deventer boekenmarkt (op 2 augustus 2026) kocht ik de volgende zestien uitgaven (8 t/m 23) voor in totaal € 210,50 euro. In mijn blog: "Stapels en dozen, de Deventer boekenmarkt 2026" kwamen de meeste aanwinsten aan bod.

8. J. Daggers & M. Versteegh: "Hier wil ik wonen. Het vrolijk bestaan tussen boekenbergen" (Den Haag, 2025). Boek over het Haagse antiquariaat Colette & Co in de Reinkenstraat. dat door een groep buurtbewoners in 2021 werd overgenomen van eigenaar Jogchum de Vries.

9. H. Havard: "Pittoreske reis langs de dode zee steden van de Zuiderzee" (Amsterdam, 2012). Vertaling door Lex Wapenaar van de bekende Franse uitgave uit 1874. In september 2025 kocht ik voor een luttel bedrag de eerste druk in zijn originele uitgeversbandje (Zie mijn aanwinstenlijstje van die maand, nr. 7).

10. P. Verkruijsse: "Bibliograafwerk in de marge". 'Feestrede' bij de opening van de tentoonstelling "Pastei en Hoerenjong" in de Zeeuwse bibliotheek te Middelburg (6 oktober 1995). 'Bibliofiele uitgave, voer voor bibliografen' uitgevoerd door de 'Eikeldoorpers' (Doortje de Vries) te Apeldoorn. Oplage 55 exemplaren: gevouwen, gestoken, beplakt met gelukspapier, voorzien van een druksel, genummerd (ik kocht nr. 6) en gesigneerd!

Erg fraai uitgevoerd margedrukwerk van een pers die ik dankzij Jos Swiers leerde kennen en waarover ik eerder schreef zoals hier en hier.

11. "Ieder zijn eigen drukker. Perfect typen" (z.p., z.j.[ca. 1900]). Catalogus (67 blz.) van zak-drukkerij 'Gloria', kleine 'drukkerijen' voor klein drukwerk. De 'drukkerij' bestond uit een letterhouder, een set caoutchouc (rubber) letters, die in de letterhouder konden worden geschoven (m.b.v. een meegeleverd tangetje) en een stempelkussen. De catalogus bevat diverse illustraties van deze artikelen alsmede een zeer uitgebreid overzicht van de diverse leverbare lettertypen (waaronder 'perfect'). Ik heb geen tweede exemplaar van deze catalogus kunnen vinden.

12. "Catalogue des caractères étrangers de l'imprimerie E.J. Brill" (Leyde/Hollande, 1931). Schaarse letterproef van drukkerij Brill in Leiden met 34 buitenlandse lettertypen waaronder Arabisch, Chinees, Koptisch, Sanskriet, Hieroglyphen, Mongools etc. etc. Voor mijn bescheiden collectie letterproeven.

13. "Catalogus Bibliotheek voor de leerlingen der Hervormde Kweekschool te Amsterdam 1938" (Amsterdam, 1938). Met wit doorschoten, 26 blz. Op de omslag in handschrift de verkorte titel en gesigneerd 'H.C. ten Have' (een studente die in 1940 haar onderwijsakte behaalde). Deze Hervormde kweekschool (voorloper van de Pedagogische Academie) zat destijds aan de Plantage Middenlaan in het pand waarin thans het Nationaal Holocaustmuseum (Amsterdam) zit. Geen tweede exemplaar gevonden, mogelijk in het archief van deze onderwijsinstelling?

14. "Catalogus der tentoonstelling van Boeken, Handschriften, Portretten enz. betrekking hebbende op Elizabeth Wolff geb. Bekker en Agatha Deken gehouden te vlissingen bij de onthulling van het gedenkteeken op 23, 24 en 25 juli 1884" (Utrecht, 1885). Catalogus in originele omslag (42 blz. plus inhoudsopgave)  'Niet in de Handel'.

15. G. Weber (bewerking van J. Arnold): "De geheime kwalen der Menschheid! Het groote gevaar. De geslachtsziekten" (z.j. [ca. 1925], Amsterdam). Brochure (12 blz.) voor mijn collectie op dit gebied. Brochure (Deel 1 uit de serie: "Geneeskundige Werken"). In een krantenartikel ("De Avondpost" van 16 december 1926) wordt gewaarschuwd voor deze brochure van de kwakzalver die zich Jacob Arnold noemt!

16. R.P. van Kasteele: "Korte handleiding ter bezigtiging der verzameling van zeldzaamheden in het Koninklijk Kabinet op Mauritshuis in 's Gravenhage" ('s Gravenhage, z.j. [1825]). Uitgave (30 blz., 762 nummers) in originele omslag met op de voorzijde het Mauritshuis, geschreven door de directeur en verkrijgbaar bij de portier en conciërge voor vijftig cent. De oudste catalogus voor de rariteiten afdeling van dit thans nog zeer bekende museum in Den Haag.

17. F. M. Mayeur de Saint-Paul (toegeschreven aan): "Le banquier Peixotte et la dervieux. Histoire peu morale, extraite du parc aux cerfs (avec figure fac-similée sur celle de 1790. Afgeplakt met een strookje papier!) Suivi de L'Autrichienne en goguette ou l'orgie royale, opera proverbe" (z.p. [Brussel?], z.j. [1867?]). Anonieme negentiende eeuwse herdruk (nog één ander exemplaar bekend in de British Library) van twee revolutionaire satirische en pornografische teksten. De eerste over het roemruchte 'parc aux cerfs', het hertenpark waar Lodewijk de XV een bordeel had met geheime minnaressen. De bijbehorende gravure is in de meeste originele 18de eeuwse exemplaren weg en maakte vermoedelijk geen deel uit van de 19de eeuwse herdruk! 

18. "Postwagen tusschen Amsterdam en Deventer, vice versa" (Amsterdam, z.j. [1820]). Ordonnantie en Reglement met goedkeuring door Willem I (20 blz.) van een postkoets-verbinding tussen beide steden onderhouden door de stalhouders Lucas van Koppen (Amsterdam) en Gerrit Jan van Koningsveld (Deventer). Toen een reis van 10 tot 12 uur van Amsterdam via Muiden, Naarden, Emmenes, Soestdijk, Amersfoort, Voorthuizen en Apeldoorn naar Deventer. Onduidelijk is of de onderneming lang heeft gefunctioneerd. Lucas overleed in 1842 en Gerrit Jan al eerder, in 1837.

19. C.A. Bergsma: "Beschrijving van de inrigting en de wijze van soepbereiding ten behoeve der minvermogenden te Utrecht" (Utrecht, 1840). Met papieren omslag waarop gedeeltelijk handgeschreven (tussen haakjes) staat: "Aan (den WelEd. Gestr. Heer Mr. Van Beest van Voorst,) van de commissie tot spijsuitdeeling". Brochure 32 blz. met een hoofdstuk over de bereidingswijze van de (Rumpfordsche) soep in een 'papiniaansche' pot (voorloper van de snelkookpan). In 1847 schreef Bergsma een herziene uitgave, want men kookte inmiddels met het toestel van d'Arcet. Exemplaar voor Cornelis Wernard van Voorst van Beest (1810-1879), advocaat in Utrecht en mede-oprichter van de Rotterdamsche Lloyd. Voor mijn collectie over armoede, bedeling e.d. 

20. "Reglementen van twéé hofjes van Staats en Noblet" (Haarlem, 1780). In bruinpapieren omslag (20 blz.), met losse moderne informatiefolder. In dit hofje, aan de Haarlemse Jansweg 39, was tot 2012 het veilinghuis Bubb Kuyper gevestigd.

21. J. Olthof: "Hollands lóf en aloudheid; kortlyk in verzen voorgesteld by de Rédenkamer der Witte Angieren: bekend by de zinspreuk In liefde getrouw: op den eersten dag van het 1737ste jaar " (Haarlem, z.j. [1737]). Lofdicht van Jan Olthof (1698-1771), factor van de Vlaamse rederijkerskamer 'De Witte Angieren' van 1732 tot 1745.

22. "De L'inutilité du culte extérieur quand ik n'est pas joint au culte intérieur" (z.p., z.j.[ca. 1800?]). Vertaald; 'Over de nutteloosheid van uiterlijke religiositeit als die niet overeenkomt met de innerlijke vroomheid'. Franstalig aanplakbiljet (36 cm. breed, 46,5 cm. hoog) dat inhoudelijk kenmerken vertoont van de Franse katholieke hervormings- en missie-beweging vlak na de Franse Revolutie. Gedrukt op papier 'BARJOLS' (watermerk) een plaats in het departement Var, waar vanaf de 17de tot midden 19de eeuw een papierindustrie floreerde.

23. "Sekere articulen de welcke in de vreese des Heeren overdacht mo e ten werden, van alle ghereformeerde christenen, die meynen dat het gheoorloft zy inde kercken der Papisten tot voldoeninghe harer Placaten den hoet af te doen" (Amsterdam, 1610).

Pamflet (Knuttel 1794) met groot drukkersvignet van Dirk Troost (19 blz,). Bovenkant kort afgesneden. Wonderlijk onderwerp. Ik doe bij elk bezoek aan een katholieke kerk (in binnen of buitenland) mijn eventuele hoofdbedekking uit respect af (en niet omdat ik gelovig ben), maar kennelijk was dat destijds een issue pamflet waard...

24. "Dissertation etymologique, historique et critique sur les diverses origines du mot COCU avec des notes et pieces justificatives..." (Blois, 1835). Curieuze, vrij zeldzame uitgave over het woord 'cocu' ('hoorndrager'; een overspelige echtgenoot/echtgenote), toegeschreven aan François-Jules de Pétigny (1801-1858). De totale oplage bedroeg 71 exemplaren, waarvan 50 op wit - en 21 op geel papier. Mijn exemplaar is op geel papier gedrukt. Gekocht op de Spui boekenmarkt bij KaDe boeken (Ralf de Jong) voor € 15,- euro.

Ik laat het t.z.t. door mijn boekbinder (uiteraard met behoud van de originele omslag) in een smaakvol bandje zetten met geel gemarmerde platten.