vrijdag 6 mei 2022

Het jaar geboekt, april 2022

In de rubriek 'Het jaar geboekt' (zie tabblad bovenaan) houd ik bij wat ik gedurende het lopende jaar per maand bij elkaar verzamel. Na afloop van de maand verplaats ik de lijst met aanwinsten naar de startpagina c.q. homepage en geef ik 'de cijfers'. In de rubriek blijven de voorgaande maand(en) als hyperlink aanwezig. Raadpleeg dus regelmatig de nieuwe rubriek om te zien of er aanwinsten zijn bijgekomen (of wacht op het maandoverzicht).

April 2022; de cijfers...

Totaal aantal objecten: 9.

Gekocht: 4.
Gekregen: 5.

Totaal uitgegeven: € 29,- euro (incl. verzendkosten).
Gedeeld door 4 is gemiddeld: € 7,25 euro per object.

Via kringloopwinkel: 1 (4).
Via museumwinkel: 2 (2, 3).
Via boekhandel: 1 (5).

Modern: 5 (1, 2, 4, 5, 6).
Marge & klein bibliofiel drukwerk: 3 (7, 8, 9).
Old & rare: 1 (3)

April 2022: de aanwinsten...

Na een gezellige jaarvergadering van het Nederlands Genootschap van Bibliofielen (NGB) in de sfeervolle Janskerk in Haarlem - thans zetel van het Noordhollands-Archief - keerde ik huiswaarts met een NGB-jaarboek (2021) en diverse uitgaven die daar tegen sterk gereduceerde prijzen werden verkocht in de archiefwinkel. Ik betaalde voor 2 en 3 samen slechts € 2,- euro.
 
1. "Jaarboek van het Nederlands Genootschap van Bibliofielen 2021" (Amsterdam, 2022).


2. "Joh. Enschedé en zonen, Haarlem Holland, printers since 1703, typefounders since 1743" (z.p. [Haarlem?], 1950). Gedrukt voor de 'Holland Fair in Philadelphia', 1950. Bevat een facsimile van de eerste uitgave (1656) van de "Oprechte Haarlemsche Courant".


3. "Extraordinaire Opregte Dinsdagsche Haarlemsche Courant van den 20 junij Ao. 1815, No. 73*" en "Tweede Extraordinaire Opregte Dinsdagsche Haarlemsche Courant van den 20 junij Ao. 1815, No. 73**" (Haarlem, 1890). Facsimile (bifolium) uitgegeven als bijlage bij de Opr. Haarl. Courant van 18 junij 1890 met het laatste nieuws over de Slag bij Waterloo.


4. R.E. de Bruin (e.a.): "'Een paradijs vol weelde'. Geschiedenis van de stad Utrecht" (Utrecht, 2003). Gekocht bij mijn kringloop voor € 4,50 euro. Ik kom graag in Utrecht waar mijn grootouders decennia lang in de wijk Oog en Al hebben gewoond en mijn moeder opgroeide. 


5. A. der Weduwen, N. Sijs e.a.: "Franse Tirannie. Het rampjaar 1672 op school" (Zwolle, 2022). Gekocht bij boekhandel Blankevoort voor € 22,50. Geannoteerde hertaling met veel achtergrondinformatie over dit populaire 17de eeuwse schoolboekje dat vooral in de achttiende eeuw tal van herdrukken beleefde (in mijn collectie zit een exemplaar uit 1742, zie mijn aanwinstenoverzicht van november 2021, nr. 10).


6. P. Snijders en M. van Delft: "De couturedoos. Van Krimpen-vondsten voor het Huis van het Boek" (Den Haag, 2022). Uitgave voor 2021 van de Stichting Vrienden Museum Meermanno. Gekregen van Marieke van Delft.


Jos Swiers (De Althea Pers) stuurde me de laatste twee deeltjes (7 en 8) plus een overzichtsdeel (9) met alle illustraties van de serie boekjes met Amsterdamse jeugdverhalen en kleurenillustraties van Johan Breuker. Het zijn wederom 'HC' exemplaren.


7. J. Breuker: "Rekels" ('s-Gravenhage, 2022). Nummer 14 van: "Dwars door West".

8. J. Breuker: "Voorbij" ('s-Gravenhage, 2022). Nummer 15 van: "Dwars door West" (met een nawoord en overzicht van de reeks).

9. J. Breuker: "Dwarsdoorsneden" ('s-Gravenhage, 2022). Bevat alle illustraties (met titels) van de 15-delige serie inclusief afbeeldingen van de omslagen, schutbladen en (drie) illustraties die uiteindelijk niet in de serie werden opgenomen. 


Bij de begeleidende 'afscheidsbrief' zitten bovendien twee sticker-etiketten voor wie de deeltjes in een map, doos of cassette wil gaan bewaren. Ik denk dat ik er bij mijn boekbinder Hans Pieterse t.z.t. een mooi doosje of cassette voor laat maken...

zondag 24 april 2022

Zeven dozen, honderdveertig boeken


Al geruime tijd liep Perkamentus met het plan om zijn huiskamerbibliotheek (niet te verwarren met de meer belangrijke studeerkamerbibliotheek) grondig uit te dunnen. Over het 'wieden' van mijn bibliotheek schreef ik al eens iets in 2009 in: "Geen plek!", maar sindsdien ontbrak de noodzaak door simpelweg meer boekenkasten aan te schaffen en de beschikbare ruimte anders in te delen. Lange tijd geeft dat lucht en ruimte maar uiteindelijk is het uitstel van executie en bereik je het punt dat er geen ontkomen meer aan is. De ruimte is op, de kasten barsten uit hun voegen, de planken buigen door en de boekenstapels groeiden tot aan het plafond. Wie regelmatig mijn Twittergekwaak leest zal het niet verbazen want de laatste tijd klaagde ik regelmatig over het toenemende ruimtegebrek en mijn alsmaar groeiende bibliotheek. Het werd de hoogste tijd voor een rigoureuze aanpak.

En zo trok ik er gisteren - op een zonnige wereldboekendag 2022 - met de fiets op uit om tien verhuisdozen te kopen bij mijn lokale Gamma. Niet meteen, maar op de terugweg, want eerst fietste ik naar de Amstelveense boekhandel Blankevoort om daar een exemplaar aan te schaffen van een net verschenen boekje waarover later meer.

Thuisgekomen begon ik na de lunch met 'de grote schoonmaak'. Na ongeveer anderhalf uur resulteerde dat in zeven dozen gevuld met honderdveertig boeken, waaronder zeven seriewerken. Heel veel daarvan verwierf ik lang geleden en stond hier dus al jaren in de kast te verstoffen. De Lekturama reeks: "Grote Mysteries" bijvoorbeeld kocht ik - deel voor deel - van mijn zakgeld, midden jaren zeventig van de vorige eeuw, toen ik nog op de middelbare school zat. En de bij antiquaar Nico Israel verschenen herdruk van het: "Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek" (tegenwoordig geheel online te raadplegen) verwierf ik de op veiling van de bibliotheek van Boudewijn Büch bij Bubb Kuyper. De set zat toen nog strak in zijn originele plastic verpakking en de veilingmedewerker die me hielp met dragen naar de auto vermoedde in mij een Büchaanbidder toen hij eerbiedig vroeg of ik ze ingepakt liet of toch zou gaan gebruiken... 
Het is overigens maar een druppel op de gloeiende plaat. Er is weliswaar wat meer ruimte in mijn huiskamerbibliotheek gekomen maar die kon grotendeels direct met boeken worden opgevuld die daar al op de rijen lagen of op de kasten stonden.
Waar gaan al die afgeschreven boeken naartoe? Ik heb nog geen flauw idee, vermoedelijk grotendeels naar de kringloop of iets dergelijks. Terwijl ik daarover (en bij gebrek aan een auto voor het transport) nadenk zullen er wellicht nog wel wat meer boeken in de openstaande dozen ploffen. Ik sluit zelfs een tweede grote selectieronde niet uit. Eén boekje ontsprong de dans (voorlopig) en geef ik door aan mijn blogredacteur Reinder Storm. 


Terug naar boekhandel Blankevoort waar ik een nieuw boekje kocht (en dat doe ik zelden...). Het gaat om: "Franse Tirannie. Het rampjaar 1672 op school" (Zwolle, 2022). Het is een hertaling van een zeventiende eeuws schoolboekje dat tot ver in de 18de eeuw werd herdrukt en waarvan ik een exemplaar bezit uit 1742 (zie mijn aanwinstenoverzicht van november 2021, nr. 10).
Het valt me op dat hertalingen van lang geleden uitgegeven boeken (voorzien van achtergrondinformatie over de auteur, de uitgave en receptiegeschiedenis) de laatste jaren populair zijn (en dan heb ik het dus niet over facsimile-uitgaven). Voorbeelden daarvan uit mijn bibliotheek zijn: "De Hollandsche Natie" van J.F. Helmers, "Batavia" van H. Junius, "De Ystroom" van J.A. van der Goes en dan nu de "Franse Tirannie" waarvan ik (u ziet ze hier gebroederlijk naast elkaar) ook de originele uitgaven bezit.

vrijdag 8 april 2022

Het jaar geboekt, maart 2022

In de rubriek 'Het jaar geboekt' (zie tabblad bovenaan) houd ik bij wat ik gedurende het lopende jaar per maand bij elkaar verzamel. Na afloop van de maand verplaats ik de lijst met aanwinsten naar de startpagina c.q. homepage en geef ik 'de cijfers'. In de rubriek blijven de voorgaande maand(en) als hyperlink aanwezig. Raadpleeg dus regelmatig de nieuwe rubriek om te zien of er aanwinsten zijn bijgekomen (of wacht op het maandoverzicht).

Maart 2022; de cijfers...

Totaal aantal objecten: 35.

Gekocht: 29.
Gekregen: 6.

Totaal uitgegeven: € 153,60 euro (incl. verzendkosten).
Gedeeld door 29 is gemiddeld: € 5,30 euro per object.

Via Boekwinkeltjes: 34 (2, 3, 4, 5.a. t/m 5.e., 6.a. t/m 6.y.).
Via (online) antiquariaat: 1 (7).

Modern: 1 (1).
Old & rare: 34 (2, 3, 4, 5.a., t/m 5.e., 6.a. t/ 6.y.,7.).

Maart 2022: de aanwinsten...

1. Th. van Leuveren, G. Verbraak (sam.): "Een monument voor de Doopsgezinden. De bibliotheek van Pieter Fontein (1708-1788)" (Amsterdam, 2021). Een geïllustreerde brochure die verscheen naar aanleiding van de wisseltentoonstelling 'Amsterdam creatieve stad 1600-1900' in het Allard Pierson (najaar 2021-voorjaar 2022). Gekregen via mijn 'blogredacteur' Reinder Storm.


2. G. Lamberts: "Lijst der onderscheidene verzamelingen welke sedert den jare 1826 zijn bijeen gebracht door Gerrit Lamberts" (z.p. [Amsterdam], 1836) en: "Lijst der autographen, geschrevene en gedrukte stukken, voorkomende in de onderscheidene verzameling van Gerrit Lamberts" (z.p. [Amsterdam], 1850). De laatste 'Niet in den handel'. Beide in een kartonnen met sierpapier beplakt bandje. Voorin: "de wel Ed, de Gijzelaar. Van den Verzamelaar". Gekocht via Boekwinkeltjes bij antiquariaat Moby Dick voor € 20,00 euro (incl. verzendkosten).


3. Overlijdensaankondiging voor Gerrit Lamberts, 'eerste opzigter van ’s Rijks Museum' (Amsterdam, 16-4-1850). Gekocht via Boekwinkeltjes bij antiquariaat Arine van der Steur voor € 33,10 euro (incl. verzendkosten).


4. W. Wynaendts Francken-Dyserinck en C. Buysse: "Voor de kar en aan de ketting" (Arnhem, 1926). Uitgave van de Geldersche Vereeniging voor Dierenbescherming "Niels Holgersson". Brochure tegen het houden van trek- en kettinghonden. Met o.a. Buysse's verhaal "Dukske" oorspronkelijk verschenen in de bundel: "Uit Vlaanderen" (1899).
Gesigneerd op de voorkant "Aan een hondenvriend. v(an).d(e).S(chrijver). Aug. 1926". Voor mijn collectie (anti)trekhonden brochures, waarover ik schreef in: "Cesar: een honds bestaan...". Gekocht via Boekwinkeltjes bij antiquariaat De Slegte in Antwerpen voor € 30,50 euro (incl. verzendkosten).


Van Twitter boekenvriend @Bibliofilie ontving ik een zeldzaam convoluut van 'Van Klaveren's Geïllustreerde Volksbibliotheek van het geslachtsleven' (Amsterdam z.j. [1903/1904]), die uit totaal 25 deeltjes bestond. Het gaat om vijf deeltjes uit de derde serie:
5.a. J. Jozan: "De ziekten van de mannelijke geslachtsorganen".
b. J. Justus: "Syphilis, ontstaan en behandeling".
c. (J.) Jozan: "De ziekten der vrouwelijke geslachtsorganen".
d. (J.) Jozan: "De menstruatie en de witte vloed".
e. P. Mantegazza en A. Weismann: "De overerving van geslachts- en andere ziekten".
Over van 'Van Klaveren's Geïllustreerde Volksbibliotheek van het geslachtsleven' schreef ik eerder a.d.v. een ander convoluut in mijn bibliotheek in: "Vijf 'vieze boekjes'".


Via Boekwinkeltjes kocht ik bij antiquariaat Boek & Glas voor € 50,- euro (incl. verzendkosten) een interessant convoluut met verschillende anti-katholieke uitgaven. Het bevat als eerste 22 traktaatjes (1ste serie), die zonder jaar en plaats tussen 1852 en 1854 verschenen bij de Amsterdamse boekhandelaar H. Höveker. Ze werden los verkocht voor 2 cent per stuk, enkele voor 4 cent. Het oorspronkelijke plan van Höveker was om er 100 uit te geven maar meer dan 22 zijn er niet verschenen. In 1854 werden ze gebundeld verkocht (voorzien van een titelblad en een inhoudsopgave): "De Bijbel en de leerstellingen der Roomsche Kerk" (Amsterdam, 1854).
De traktaatjes dragen de volgende titels:
6.a. "Is het Roomsche geloof het oudste, of het Protestantsche?".
b. "De Bijbel" (Dubbel nommer).
c. "De Bijbel en de overleveringen".
d. "De Paus".
e. "Het Vagevuur".
f. "Het Vagevuur" (Slot).
De Leer der Regtvaardigmaking:
g. "de Evangelische Leer over de Regtvaardigmaking" (I).
h. "de Evangelische Leer over de Regtvaardigmaking" (II).
i. "het Roomsche Sacrament der Boete, I (Oorbiecht)".
j. "het Roomsche Sacrament der Boete, II (Oorbiecht)".
k. "het Roomsche Sacrament der Boete, III (Voldoeningen)".
l. "de Leer der Aflaten".
m. "De Mis, Inleiding".
n. "De Mis in het licht van de Bijbel".
o. "De Mis in het licht der Geschiedenis".
p. "De Mis in het licht der Rede".
Het aanbidden der Heiligen:
q. "verboden in het Oude Testament".
r. "verboden in het Nieuwe Testament".
s. "De Vaste".
t. "De gedwongen gehuwde staat der Priesters".
u. "Waarom verbiedt de Pastoor u den Bijbel te lezen?".
v. "Waarom hebt gij de Roomsche Kerk verlaten?"


Het convoluut bevat verder de volgende drie uitgaven:
y. J. van Hooydonk: "Mandement van den bisschop van Dardanie, apostolischen vicaris van Breda" (z.p./z.j.[1845]). Zeldzame overdruk uit de Evangelische Kerkbode van 21 november 1845. 

7. "Antwoord van een inwoner uit Zwart-Adelaarsland aan een Botterdorper" (Amsterdam, z.j. [1841]). Deze zeldzame uitgave (voor eigen rekening) verscheen in Amsterdam op hetzelfde adres als de brochure "Brief aan een inwoner van Vetweidenland, bij gelegenheid van het huwelijk van Willem Kaaskooper en Jetje Dondermond" (Amsterdam, z.j. [1841]) met de unieke spotprent op Willem I, die ik beschreef in: "Vissen achter het net, naar Willem en Jet". Gekocht bij antiquariaat Brinkman voor € 20,- euro.

vrijdag 25 maart 2022

Dilemma en illusie


Mijn laatste blog verscheen alweer wat langer geleden dan u normaal van mij gewend bent. Na 455 (!) blogs in 13 jaar zal de inspiratie wel iets zijn afgenomen denkt u, en dat is natuurlijk ook een beetje waar. Toch staat hier nog genoeg om over te schrijven. Zoals u wel weet bezit en beheert Perkamentus verschillende deelcollecties en over een aantal heb ik al eens eerder geschreven.
Zodoende weet u (of kunt u weten, door op de hiernavolgende hyperlinks te klikken) dat het gaat om heel diverse onderwerpen zoals: (Lof der) jeneverHelmer's Hollandsche Natieobscure uitgaven over blanke slavinnenmargedrukwerk van De Ammonietoude Hollandse polderreglementenzeldzame anticonceptiebrochurestheologische discussies over het vloekende Amsterdamse stadshistoricus Jan Wagenaarvuilnis, vuilverwerking en verzamelenstadswijk Buitenveldert19de eeuwse gemeentelijke aanplakbiljettenIrma Boombibliomanische uitgaven in mijn bibliotheek en de (anti)trekhonden(bond).

Afgelopen week ontving ik een aanvulling op het laatstgenoemde onderwerp. Bij het Antwerpse filiaal van De Slegte kocht ik een zeldzame brochure geschreven door mevrouw W. Wynaendts Francken-Dyserinck en C. Buysse: "Voor de kar en aan de ketting" (Arnhem, 1926). Een uitgave van de "Geldersche Vereeniging voor Dierenbescherming 'Niels Holgersson'" tegen het houden van trek- en kettinghonden. Hierin zit o.a. het korte verhaal: "Dukske", van de Vlaams naturalistische schrijver Cyriel Buysse (1859-1932), dat oorspronkelijk verscheen in zijn bundel: "Uit Vlaanderen" (1899). Wat deze aanwinst extra bijzonder maakt is dat de auteur op de voorzijde schreef: "Aan een hondenvriend. v.d.S (van de Schrijver) Aug. 1926".


Met de ontvangst daarvan drong plotseling weer het besef door dat het een illusie is om te denken dat de kous af is als je eenmaal een bepaald onderwerp aan de hand van je bezit (deelcollectie) hebt besproken. 'De kous', in dit geval het verzamelen is immers nooit af! Verzamelen gaat gewoon door en regelmatig arriveren in huize Perkamentus aanvullingen op verschillende collecties.
Maar wat dan? Weer opnieuw over het hetzelfde onderwerp publiceren? Een addendum schrijven (zoals deze), een voetnoot onder bestaande artikelen (zoals hier), onzichtbaar blijven aanvullen zoals hier of zichtbaar (zie opmerking onderaan) hier? Een terugkerend dilemma dat vooralsnog een magere oplossing kent door elke aanwinst te vermelden in mijn maandelijkse overzicht met een verwijzing naar het desbetreffende blog. Inmiddels zit deze brochure bij zijn soortgenoten in één van de ruim twintig zuurvrije archiefdozen die niet ver van mijn bureau staan. Deze - bijna anderhalve meter hoge - stapel dozen bevat kwetsbaar en antiquarisch schaars drukwerk uit verschillende eeuwen over diverse interessante onderwerpen.


Een goed voorbeeld is de doos met brochures over 'de Index, Boekcensuur en Kath.(olieke) boekenwetten'. Over die religieus opgelegde censuur heb ik lang geleden al eens wat geschreven in: "Verboden boeken" (2010) en "Komrij's roomse poolster" (2013). Ruim een jaar geleden besloot ik om er een overzicht van te maken voor een blog. Daarmee was ik bijna klaar toen ik enkele aanwinsten op dit gebied ontving. Die waren weliswaar uiterst welkom maar ontnamen mij de lust om mijn blog af te ronden. Als ik toch bleef verzamelen, waarom dan erover schrijven in de wetenschap dat het nooit echt af is? Soms kunnen aanwinsten verlammend werken...

'Des Pudels kern' ben ik natuurlijk zelf! Boeken (en series) moeten bij mij compleet zijn en datzelfde geldt onbewust ook voor mijn deelcollecties en blogs daarover. In de wetenschap dat dat alles een illusie is geef ik u hierbij dan toch maar een (chronologisch) overzicht van de inhoud van deze doos met niet geïllustreerde uitgaven, alsmede enkele kenmerkende en opmerkelijke citaten daaruit.

1. J.H. van Franckenberg (1726-1804): "Herderlyk sermoen tegen het leezen der kwaede boeken door zyne Eminentie den Kardinael Van Franckenberg en Schellendorff, aertbisschop van Mechelen, primaet der Nederlanden enz, enz." (Brugge, 1822). Een vurig pleidooi van deze Prins der Kerk tegen alle goddeloze boeken met name vergiftigende 'minneboeken' (romans) die door hun slechte voorbeelden de goede zeden van hun jonge lezers (mannen en vrouwen) bederven.
"Wee u, ô ongelukkige schryvers der zelve! gy verdient van alle menschen vervloekt en verfoeid te worden. Wee u, drukkers, boekverkoopers en kraemers, die ze durft verkoopen!" (Blz. 23).


2A. van Alphen (1748-1831): "Antonius van Alphen Vicarius Generaal Apostoliek van het bisdom van 's Bosch aan de onderhorigen van dit bisdom zaligheid in den Heere" ('s Hertogenbosch, 1822). 
Vastenbrief van Van Alphen tegen de zedenverwildering veroorzaakt door "bederfelijke boeken en schriften welke de goddeloosheid door de Leesgezelschappen en langs andere wegen, ook onder onze geloofs genoten tracht te verspreiden". Bevat tevens een ernstige waarschuwing voor de onzedelijke en gevaarlijke geneugten van: "Vastenavond huizen: Kwansels: Labaijen: Gaansdagen: Comedien: Ballen: Danspartijen: of diergelijke..." (Blz. 3). De tekst staat ook in: "Roomsch-Catholyke bibliotheek voor het Koninkrijk der Nederlanden" (deel 2, no. 2., titel van de rubriek: 'Kerkelijke geschiedenis'). Geen ander exemplaar van gevonden in WorldCat.


3. A. Haans S.J.: "Slechte lectuur" (z.p. 1904/1905). Uitgegeven door de Sint Willebrordusvereeniging ter verspreiding van goedkoope Katholieke volkslectuur (jaargang 9, nr. 2 (98).
"Wat een prikkelende aankondigingen, wat een luid klinkende reclames overal! Wat een schandelijke titels allerwege ten toon gesteld! Wat een aanplakbiljetten, en platen, en prenten verontreinigen de stadsmuren en verleiden tot op het platteland zoowel de argelooze als de ziekelijke nieuwsgierigheid de voorbijgangers! Slechte boeken, liberale dagbladen, zedelooze romans bewerken de lezers tot in de binnenkamers toe, om toch maar hunne vaste geloofsovertuiging te schokken en hunne deugden te bederven" (Blz. 2/3).


4. S.D. van Veen: "De Index en de Boekencensuur in de Roomsch-Katholieke Kerk" ([z.p.] Baarn, 1905). Uit de serie "Kerk en Secte", Serie I, No. 5, No XI.
"Of echter de boekcensuur, in praeventieven zin beschouwd, niet de vrijheid van wetenschappelijk onderzoek belemmert, is een andere vraag. Wie weet, dat hij de resultaten van zijn studie, vóór zij het licht mogen zien, moet onderwerpen aan het oordeel van den censor, en bedenkt, dat deze resultaten niet gedrukt mogen worden, indien zij ook maar in eenig opzicht afwijken van of in strijd zijn met de leer der Kerk, moet zich bij zijn onderzoek vooraf reeds gebonden voelen. Want van tweeën één; òf hij kan zijn werk niet uitgeven als het heterodox blijkt te zijn òf hij moet orthodox blijven, wil hij zijn studie in het licht zenden. Voor wie van harte tot de Roomsch-Katholieke Kerk behoort blijkt echter hierin geen moeilijkheid te liggen. Immers, komt hij tengevolge zijner onderzoekingen tot afwijkende gevoelens, dan vertrouwt hij, dat de Kerk, die hij erkent als de onfeilbare draagster der waarheid, gevaren ziet ook waar zijn oog die niet ontdekt, en de liefde tot de Kerk die gebiedt zijne gevoelens te verzwijgen, is sterk genoeg om aan de liefde tot de wetenschap, die lust heeft ze te publiceren, het zwijgen op te leggen" (Blz. 41/42).


5. B.Th. Stoverinck: "De Index en de boekcensuur in de Roomsch-Katholieke Kerk" (Nijmegen-'s-Hertogenbosch-Antwerpen, 1920). Nummer I (serie XIV) uit de reeks "Geloof en wetenschap. Studiën voor onze tijd" onder redactie van R. Bouman S.J. en dr. J. van Vessem S.J.
"Boekhandelaren, vooral Katholieken, mogen boeken die in bovengenoemde zin over obscene zaken handelen, in geen geval verkoopen, uitleenen of bewaren. De overige verboden boeken mogen door hen slechts verkocht worden wanneer zij van den Ordinarius of van de Congregatie van den Index daarvoor vergunning hebben gekregen. En ook dan is hun slechts toegestaan, deze slechts aan degenen te verkoopen, van wie ze redelijk kunnen veronderstellen, dat zij de bevoegdheid bezitten om zulk boek te lezen" (Blz. 40).


6. L. Kauling MSC: "Het kerkelijk boekenverbod" (Tilburg, 1920).
"De mensch heeft het vermogen om te redeneeren gekregen; maar dat beteekent niet, dat al zijn opvattingen eerst door de logica gecensureerd worden. Zelfs iemand die veel nadenkt, neemt een groot deel van zijn inzichten zonder critiek over van zijn omgeving, van de geestes-atmosfeer, waarin hij leeft. En als die geestelijke atmosfeer nu eens grootendeels bestaat uit onjuiste of minder juiste idees, die hem voortdurend mondeling of schriftelijk bereiken? Dan zal nog in gunstige gevallen in zijn hoofd een vreemde mengeling ontstaan van gezonde en ongezonde opvattingen, die den vollen opbloei van zijn Katholiek denken en Katholiek leven benadeelen" (Blz. 6).


7. P. Potters: "De boekenwet" ('s-Hertogenbosch, 1921). Een overdruk uit verklaring van den katechismus der Nederlandsche bisdommen (vierde deel). 
"In onze dagen wordt de wereld overstroomd met slechte boeken en kranten. Deze geloofsbedervers en zedenverpesters verrichten hun werk niet alleen in de steden, maar ook in de dorpen en afgelegen gehuchten. Ze wachten u op in winkels, leeszalen, koffiehuizen, stations en spoorwagens. Men ontmoet ze op de sierlijke leestafels der rijken, op de vensterbanken der armen" (Blz. 3), aldus Potters.


8. J. Salsmans S.J.: "De index en de kerkelijke boekenwetten" (Antwerpen-Brussel-Gent-Leuven, 1938).
"De kerkelijke boekenwetgeving verbiedt (buiten rechtmatig verlof om) niet alleen het lezen der slechte boeken en bladen, maar ook het bewaren, vertalen, uitgeven, verkoopen of op gelijk welke wijze aan anderen mededeelen (Ca. 1398)" (Blz. 72).


9. C.A. Bouman: "Index en boekenwet" (Heemstede, 1940). Uitgave van het Katholiek Comité van actie 'Voor God' (Heemstede). 
"Als we vaststellen dat er in het algemeen van 'opzettelijke vervalschingen' geen sprake is (bepalen ons hier tot Bijbel-vertalingen) dan blijft wel staan, dat de tendentieuze (wat iets anders is dan 'vervalschte') vertaling van een bepaalde term of tekst - vooral in den heetsten tijd van de theologische disputen - zonder twijfel als bijkomstige reden voor het algemeen verbod heeft gegolden. Wanneer in den Statenbijbel de Griekse woorden 'ekklesia' of 'presbuteros' door 'gemeente' en 'oudste' worden vertaald, behoeft men niet aanstonds te zeggen dat deze termen in beteekenis niet kunnen komen met de meer traditioneele vertaling 'kerk' en 'priester'. Maar als het duidelijk is, dat de nieuwe vertaling opzettelijk gekozen werd om stelling te nemen tegenover de oude kerkleer, als deze nieuwe termen in de hitte van het gevecht tot strijdleuzen worden gepromoveerd, krijgen zij een beteekenis welke een strikt verbod van dergelijke Bijbelvertalingen zeker rechtvaardigt".


10. G. van Gestel S.J.: "Lectuur en censuur" (Bussum, [z.j.] 1948). Uit de serie "waarheid en leven" (Katholieke levenswijsheid), Psychosophische verhandelingen onder redactie van prof. J.P. Verhaar.
"Een bizonder soort letterkundig werk vormt de romanlectuur en we vermelden ze daarom onder een speciale en laatste categorie. Er is hier heel veel kaf onder het koren en wie in zijn boeken waarlijk levensverheffing, levensveredeling, levensverrijking zoekt, zal de wan geducht ter hand moeten nemen. Elk nieuw leesseizoen komen er stapels romans op de boekenmarkt. Er zijn uitgeversfirma's, die er een sport van schijnen te maken, maar zoveel leesvoer aan te slepen. En zijn de vaderlandse jachtgebieden afgestroopt, dan schaffen ze zich een buitenlandse, liefst een Engelse of Amerikaanse jachtakte aan en houden daar klopjacht. Dat de verhollandsing vaak beneden peil is, hindert weinig. Dat het van vreemde bodem komt, wordt allicht aanvaard als een goede noot; ten slotte een pikante titel en een min of meer zinnenlokkend bandtekeningetje en..... de zaak marcheert wel weer - d.w.z. finantieel. Als dit soort boeken iets met cultuur, met levensverrijking heeft uit te staan, dan is het in negatieve zin: dat ze nl. onbeschaafder en geestelijk armer maakt.
Een geestigaard typeerde de huidige roman aldus: Een duitse roman is een boek, waarin twee mensen elkaar al in het eerste hoofdstuk dringend nodig hebben, maar elkaar niet krijgen vóór de laatste letter van het laatste hoofdstuk; een franse roman is een boek, waarin twee mensen elkaar reeds in het eerste hoofdstuk krijgen en vanaf dat moment tot het laatste hoofdstuk elkaar niet meer nodig hebben en in de weg lopen; een russische roman is een boek, waarin twee mensen elkaar noch nodig hebben noch krijgen, over welke aangelegenheid 400 diep-zwaarwichtige bladzijden worden volgeschreven" (Blz. 87/88).


11. M. Custers: "Kerkelijke boekenwetgeving" (Antwerpen-Amsterdam, 1960).
"Het is heel goed mogelijk dat een boek niet valt onder de bepalingen van de Index, dat het dus niet door de Kerk als een verboden boek wordt beschouwd, en toch niet mag worden gelezen, omdat dit bepaald geschrift gevaarlijk is voor die bepaalde persoon. Wanneer iemand een boek begint te lezen en hij merkt op een bepaalde plaats dat hem dit niet past, dan is hij volgens de natuurwet verplicht de lezing te staken" (Blz. 8).


12. E.A. de Boulogne: "Herderlijk onderrigt over het drukken van slechte boeken" (Driehuis, z.j. [1995]). Een marge-uitgave van de Augustijn pers, waarvan zestig genummerde exemplaren bestaan (ik bezit een 'HC' exemplaar). De inhoud evenals de titelpagina - met verschillende bibliotheekstempels - komen uit deze uitgave. Dit (uittreksel van het) herderlijk onderricht van de bisschop van Troyes tegen 'slechte boeken' verscheen naar aanleiding van het opnieuw uitbrengen van de volledige werken van Voltaire (1694-1778) en Rousseau (1712-1778). 
"De letterkunde is evenzeer als de zedenleer ontaard. Hoedt u voor dien nieuwen vloed van boeken, die weldra de geheele verdelging van den menschelijke geest zal voltooien. Vrienden der goede zeden, wacht u voor de werken diens vuilen dichters, die van een meesterstuk van vuilheid het meesterstuk van zijn kunst maakt. Wacht u voor de werken van dien volslagen bedorven romanschrijver, die de slechte zeden wil verbeteren door middel van een boek, hetwelk hij zelf bekent dat de zeden moet bederven. Groote God! Waar gaan wij heen, en met welk een naam moeten wij deze eeuw bestempelen?".


Anno 2022 is lezen iets dat actief ‘bevorderd’ moet worden. Wie op de website van de Stichting Lezen kijkt en dan klikt op ‘Leesbevordering en literatuureducatie’ wordt van daaruit verder verwezen naar BoekStart en de Bibliotheek op school, Campagnes, Publicaties, Onderzoek en Congressen en trainingen. En er is nog veel meer. Het contrast met de tijd dat werd gewaarschuwd voor de gevaren van het lezen van bepaalde lectuur of publicaties geschreven of uitgegeven door personen met een andere geloofsovertuiging kon niet groter zijn. De bezorgde zedenprekers van toen zullen zich dit in hun stoutste dromen niet hebben kunnen voorstellen.
 
Inmiddels is het een aardige verzameling, al zeg ik het zelf, maar onbeperkt houdbaar is mijn overzicht natuurlijk niet want het verzamelen gaat door. De kous is nooit af en als er weer aanwinsten bijkomen sta ik opnieuw voor het eerder omschreven dilemma.
Zo is de cirkel rond...

vrijdag 4 maart 2022

Het jaar geboekt, februari 2022

In de rubriek 'Het jaar geboekt' (zie tabblad bovenaan) houd ik bij wat ik gedurende het lopende jaar per maand bij elkaar verzamel. Na afloop van de maand verplaats ik de lijst met aanwinsten naar de startpagina c.q. homepage en geef ik 'de cijfers'. In de rubriek blijven de voorgaande maand(en) als hyperlink aanwezig. Raadpleeg dus regelmatig de nieuwe rubriek om te zien of er aanwinsten zijn bijgekomen (of wacht op het maandoverzicht).

Februari 2022; de cijfers...

Totaal aantal objecten: 11.

Gekocht: 7.
Gekregen: 4.

Totaal uitgegeven: € 259,50 euro (incl. verzendkosten).
Gedeeld door 7 is gemiddeld: € 37,07 euro per object.

Via Boekwinkeltjes: 2 (1, 2).
Via kringloopwinkel: 2 (6, 7).
Via boekenmarkt: 2 (4, 5).
Via (online) antiquariaat: 1 (9).

Modern: 3 (6, 7, 8).
Marge & klein bibliofiel drukwerk: 3 (3, 10, 11).
Old & rare: 5 (1, 2, 4, 5, 9).

Februari 2022: de aanwinsten...

Via Boekwinkeltjes bemachtigde ik twee zeldzame uitgaven (1 en 2) voor mijn verzameling met betrekking tot Buitenveldert (Amsterdam). In "Buitenveldert; een stadswijk verzameld" schreef ik al eens over dit gebied aan de hand van enkele uitgaven uit deze collectie. Inmiddels is aan dit blog een addendum toegevoegd waarin ik deze en volgende aanwinsten zal opnemen/toelichten. Ik betaalde voor beide € 12,95 euro (incl. verzendkosten).

1. "Over Buitenveldert" (Amsterdam, 1971). Uitgave Bureau Voorlichting gemeente Amsterdam. Geïllustreerd cijfermatig overzicht van de Amsterdamse stadswijk Buitenveldert.


2. S.A. Dijkstra (samenstelling): "Toen Nu Buitenveldert" (Amsterdam, 1975). Gestencilde uitgave aangeboden door personeel en ouderencommissie van de Europaschool bij gelegenheid van de schoolmanifestatie 'Amsterdam 700' op 12 maart 1975.


Mijn eerste bezoekje dit jaar aan de Amsterdamse boekenmarkt op het Spui bracht mij drie nieuwe aanwinsten. Ten eerste ontving Perkamentus traditioneel het nieuwjaarsgeschenk van antiquariaat Klikspaan (nr. 3). Ik kocht bij Axe van Maanen bovendien twee oude uitgaven (4 en 5), gebonden in perkament voor in totaal € 215,- euro.


3. P. van Zonneveld: "Het Vieze Mannetje en andere Leidse boekhandelaren" (Leiden, 2021). Nieuwjaarsuitgave gedrukt voor vrienden en relaties van antiquariaat Klikspaan. Perkamentus ontving nummer 188 (van de 250).


4. J. de Regt: "Jan de Regts Mengel-dichten, Gezangen en Kluchtspel De Nacht-Wachts" (Amsterdam, 1723). In perkament gebonden heruitgave van de tweede druk van deze totaal vergeten 17de eeuwse volksdichter. Bevat drie titelgravures van Jacobus Schijnvoet (1685-1733). Meer over deze bijzondere uitgave in: "Knorhanen en kalfskop, de volkspoëzie van Jan de Regt".


5. J. van Heemsker(c)k: "Batavische Arcadia" (Amsterdam, 1662/1663). Vierde druk van dit populaire boekje (en de eerste die in klein octavo werd uitgegeven). Uiteindelijk zouden er meer dan tien edities verschijnen, in verschillende formaten. Anders dan de 18de eeuwse - bevatten de 17de eeuwse edities géén illustraties en worden ze antiquarisch minder vaak aangeboden. Mijn aanwinst werd fraai gebonden in 'overlapping vellum'.

In mijn kringloop kocht ik ditmaal twee uitgaven (6 en 7) voor in totaal € 4,75 euro.

6. P. Abel (samenstelling): "Bewogen aanhalingen. Een onthullende lijst citaten uit de verhalen van Marten Toonder" (Amsterdam, 1983). "Als het anders niet is, sprak heer Bommel. Mijn goede vader heeft mij tweeënzeventig meter boeken nagelaten. Volg me naar de bibliotheek heert Trot. er bestaan maar weinig dingen waar iemand van mijn stand geen weet van heeft"... en meer van dergelijke heerlijk uitspraken.


7. P.H. Dubois en Simone Dubois: "Zonder vaandel. Belle van Zuylen (1740-1805), een biografie" (Amsterdam, 1993). Ik had de 'pocketeditie' van deze biografie al geruime tijd in mijn bibliotheek staan, maar dit is de eerste ingebonden druk, met stofomslag, in onberispelijke staat en ook nog eens door beide auteurs gesigneerd en gedateerd 25 sept, 1993. Upgraden van de collectie...


8. M. van Delft: "Het drukkersgeslacht Van Terveen. Uitgevers van de 'Kleine gedigten voor kinderen' van Hieronymus van Alphen" (z.p./z.j.[2022]). Uitgave van de Stichting Geschiedenis Kinder- en Jeugdliteratuur in de reeks 'De Waare Rijkdom' (nr. 22). Perkamentus ontving een presentexemplaar van de auteur. Van de beroemde uitgave van Van Alphen staat een exemplaar van de (vernieuwde) editie uit 1821 in mijn bibliotheek (zie nr. 1 van mijn aanwinstenlijstje van oktober 2019).


9. P.H. van Someren: "Over het volkslied Wilhelmus van Nassauwen" (Utrecht, 1834). Met een bijdrage van mr. P.A. Brugmans. Geïllustreerde brochure (in zijn originele omslag) met een discussie omtrent de auteur van dit oude volkslied (Filips van Marnix van St.-Aldegonde of Dirck Volkertsz. Coornhert?). Gekocht bij antiquariaat Boek & Glas voor € 26,80 euro (incl. verzendkosten).


Wederom ontving ik twee deeltjes (10 en 11) uit de serie boekjes met Amsterdamse jeugdverhalen en kleurenillustraties van Johan Breuker, uitgegeven door boekenvriend Jos Swiers (De Althea Pers).
Van deze fraai vormgegeven bibliofiele reeks ontving ik een 'HC' exemplaar.


10. J. Breuker: "Hogerop" ('s-Gravenhage, 2022). Nummer 12 van: "Dwars door West".

11. J. Breuker: "Modieus" ('s-Gravenhage, 2022). Nummer 13 van: "Dwars door West".

vrijdag 18 februari 2022

Knorhanen en kalfskop, de volkspoëzie van Jan de Regt


"Al waar de klok des Mans niet anders slaat dan wyn,
En 's Vroutjes uurwerk staat op geld in Thee verspillen,
Daar wordt de broek te klein, tot dekzel voor de billen,
En' keursje veel te kort, om eerelyk te zyn".

Toen ik op een regenachtige vrijdag - en voor het eerst dit jaar - in Amsterdam de kraam van antiquariaat Klikspaan besnuffelde kwam ik twee oude drukken in perkament tegen die mij voor een vriendenprijsje werden aangeboden. Ik heb er niet lang over hoeven nadenken. Wat kocht Perkamentus? 
Ten eerste de bekende uitgave van Johan van Heemsker(c)k (1597-1656): "Batavische Arcadia" (Amsterdam, 1662/1663). Van deze oermoeder der Nederlandse arcadia's - zoals de Zaanlandse (1658), Dordrechtse (1662), Walcherse (1715) en Amstellandse Arcadia (1737) - verschenen tot ver in de 19de eeuw meer dan tien edities. Anders dan de latere uitgaven zijn de 17de eeuwse edities van de "Batavische Arcadia" niet geïllustreerd en in kleine formaten uitgegeven (12º en klein 8º). Ook worden ze antiquarisch minder vaak aangeboden. Mijn aanwinst, de eerste editie die in klein octavo (8º) verscheen, werd fraai gebonden in 'overlapping vellum' en bevat tekstgedeelten gedrukt met lettertjes van slechts twee millimeter hoog!


De tweede - eveneens in perkament gebonden - is: "Jan de Regts Mengel-dichten, Gezangen en Kluchtspel De Nacht-Wachts" (Amsterdam, 1723). Deze uitgave verscheen voor het eerst in 1709 en moet vrij populair zijn geweest. Zozeer zelfs dat uitgever Johannes Oosterwijk op 15 juli 1711 in de "'s Gravenhaegse courant" waarschuwde voor roofdrukken: "dewyl eenige baetzoekende menschen dezelve stuks wyze en vol fouten op slegt papier hebben nagedrukt, en langs de straet doen venten gansch tegen des Autheurs wil en oogmerk". Het boekje werd in 1718 herdrukt en nogmaals in 1723 ("alsoo de voorige Exemplaaren seer wel syn verkocht geweest"), maar nu bij de boekverkoper Marten Schagen. 
Tien jaar later in 1733 verscheen volgens de Short Title Catalogue Netherlands (STCN) de derde druk, evenals in 1779 (waarmee het jaar daarop in diverse kranten werd geadverteerd als 'de vierde' druk). Alle edities bevatten drie (titel)gravures van Jacobus Schijnvoet (1685-1733).
Zo overbekend als de eerste dichter (en zijn uitgave) voor mij is, zo totaal onbekend was voor mij de tweede.


Die onbekendheid maakte mij nieuwsgierig en toen ik wat bladerde en las werd ik aangenaam getroffen door de volkse, bij tijd en wijle platte poëzie van Jan de Regt (1665-1715), nog los van zijn onverwachte onderwerpskeuze en de raakvlakken die ik vond met mijn interessegebied; de geschiedenis van Amsterdam/Amstelland.


Portretten van Jan de Regt zijn mij niet bekend. Het enige portret dat er van hem was maakte ooit deel uit van het Panpoëticon Batavûm maar is helaas verdwenen. Biografische bronnen zijn schaars en vermelden slechts enkele bijzonderheden. Jan de Regt werd geboren in Amsterdam en groeide op in de Jordaan. Hij behoorde nimmer tot de dichtende elite en schreef (volgens zijn voorrede in de 'Mengel-dichten') ook niet om den brode: "daar tot mijnent de schoorsteen niet van en rookt ". 
Documenten uit het Stadsarchief Amsterdam laten zien dat hij poorter werd in 1694 en 'koopman' was (al weten we niet waarin) en dat hij - slechts vijftig jaar oud - ongehuwd (als 'Jongman') overleed in de Sint Jansstraat, een nauwe zijstraat van de Warmoesstraat, hartje Amsterdam.


Jan de Regt schreef voor zijn plezier en zijn werk stroomt niet over van (zoals destijds gebruikelijk) versluierde allegorieën, onbegrijpelijke symboliek, Griekse muzen of Romeinse goden noch van religieus of pastoraal geneuzel. Integendeel, zijn poëzie leest vlot en zijn woordgebruik is volks, waardoor zijn werk cultuurhistorisch en taalkundig interessant is.
Zijn onderwerpskeuze is verrassend, zoals bijvoorbeeld zijn (dicht)zangen op het eten van knorhanen.... 

"Lief hebbers van de vissen,
Je komt je smaak te missen,
Wanneer je tast na baars,
Na tong en molenaars;
De schelvis is goed te eeten,
Maar lang by ons vergeten;
Want d'edle Knorhaan is;
By ons, de beste vis." (etc.).


Of een kalfskop! 

"Maakje klaar, maakje klaar;
De Kallefs kop is gaar,
Ei hoor hem eens kooken;
Mijn maaghje danst, op dat geluid;
De kop die wil de ketel uit.
Ik heb hem al gerooken." (etc.).


De populariteit van de volkspoëet Jan de Regt, die kennelijk wel van lekker eten hield, overleefde de 18de eeuw niet. Zijn naam en enkele van zijn gedichten worden in de 19de eeuw nog sporadisch genoemd maar in de moderne literatuurgeschiedenissen die sindsdien verschenen is geen spoor van hem terug te vinden, ook niet in de meest actuele "Geschiedenis van de Nederlandse literatuur", die tussen 2006 en 2017 in tien delen bij Bert Bakker verscheen. Slechts één bibliofiel, schrijver en dichter schonk in onze tijd nog aandacht aan zijn dichtkunst en wel Gerrit Komrij (1944-2012) in"De Nederlandse poëzie in 1000 en enige gedichten" (Amsterdam, 1986-1994, 17de en 18de eeuw, deel 2, blz. 920 t/m 931).


Mijn aanwinst bevat het complete oeuvre van Jan de Regt. Dat bestaat uit verjaars-, bruiloft- en lijkdichten (die zijn omgang met de doopsgezinde gemeenschap verraden), maar ook uit bijzondere (ge)dichten - zoals zijn "Lof van Amsteldam" - en (dicht)gezangen zoals zijn "Vechtzang" of "Victory-zang over de Nederlaag der Franssen, by Oudenaarde, den 11 July 1708". Voor liefhebbers van vroege Sinterklaasvermeldingen is zijn "Sinterklaaszang aan Fillis" (blz. 73) van belang, waarmee hij bijdroeg aan de legendarische Spaanse wortels van deze goedheiligman afkomstig uit het Turkse Myra. Tevens opgenomen is zijn kluchtspel "De Nachtwachts" (met een rol voor Kaatje, een 'lichtekooi') en het gedicht "Slechten tyd", die beide ook apart op de markt zouden verschijnen. Of zijn klucht ooit is opgevoerd durf ik niet te zeggen, maar het is taalhistorisch interessant om te lezen. Ik kwam er bijvoorbeeld diverse malen het woord "nikker" (duivel/neger) in tegen, zoals in: "De nikker haal me...".
En voor diegene die nog wel eens nostalgisch willen wegdromen en denken aan 'die goede oude tijd' kan ik het lezen van De Regts "Slechten tyd" aanraden!

"In 't end, 't is ydelheid van beter tyd te droomen;
Hy is 'er nooit geweest en zal 'er ook niet komen.
Terwyl 't my wel gaat is 't, voor my, een Goeden tyd;
Een Slechten voor myn vriend, om dat hy schade lyd:
Dus, is 't een Goeden tyd en Slechten, alle dagen,
En 't gants onredelyk om zonder end te klaagen.
Geluk en ongeluk regeeren 't heele jaar;
Nu vaart den eenen wel, dan wederom den aêr;
Zo was 't voor dezen en dus zal het ook wel blyven.
't Verhaal der goudene eeuw is goed, voor oude wyven
En kinderen, of, als men 's winters by den haart
Zyn huisgenooten by den ander heeft vergaêrd,
Niet-onverhoeds op zyde, en in den slaap te raaken.
Altoos, het praatje van den Slechten tijd, myn vriend,
Heeft glad by my gedaan en schoontjes uitgediend.".


Mijn aanwinst bevat voorts een mij onbekende lofzang "Op de Hofstede genaamd het Torentje, gelegen op de Amsterveense weg" (blz. 68). In de 17de eeuw was dit: "De Plaats Roijaal", een herberg nabij de Overtoom die later als katoendrukkerij in gebruik was onder de naam "Buitendruk". In 1704 werd de drukkerij uitgebreid met woningen, een tuin en speelhuis. Volgens J.W. Groesbeek's: "Amstelveen, acht eeuwen geschiedenis" (Amsterdam, 1966, blz. 78) zou de naam pas rond 1730 veranderen in "het Torentje", maar kennelijk was die in de volksmond al veel langer in gebruik. De “Spiegel van Amsterdams zomervreugd, op de dorpen Amstelveen, Slooten, en den Overtoom” (Amsterdam, z.j. ca. 1727-1730) bevat twee afbeeldingen van deze katoendrukkerij met - boven de ingang - het karakteristieke torentje. 

"O Torentje vol weelden,
O lusthof vol geneugt;
Dat steeds myn zinne streelden,
Met gadelooze vreugd;
Bespiegel ik uw paden,
Uw veld en bloem tapyt,
En al uw boomcieraaden;
Wat maakt gy my verblyd!" (etc.).


Ook Jan de Regt had zijn idolen. Hij was een bewonderaar van de bekende knipkunstenares Johanna Koerten (1650-1715) voor wie hij twee lofdichten schreef: "Op de papiere Snykonst van Juffrou Johanna Koerten, Huisvrouw van den Heere Adriaan Blok" en: "Op haare Afbeeldinge" (blz. 49). Maar nog meer bewonderde hij Ludolph Smids (1649-1720), auteur van “Schatkamer der Nederlandsse oudheden of woordenboek, behelsende Nederlands Steden en Dorpen, Kasteelen, Sloten en Heeren Huysen, Oude Volkeren, Rievieren, Vermaarde Luyden in Staat en Oorlogh, Oudheden, Gewoontes en Lands wysen” (Amsterdam, 1711). De Regt moet - net als ik - een groot liefhebber zijn geweest van onze geschiedenis en haar historisch erfgoed, want zijn uitgave werd niet alleen tweemaal aan Smids opgedragen (door hemzelf en later "ten tweden keer" door zijn uitgever Johannes Oosterwijk) maar bevat bovendien twee gedichten aan Smids; één op zijn 'Nederlandse oudheden' en één op het onderstaande dandy-portret van Smids (door P. Schenk) waarmee De Regt - als dank - werd vereerd (blz. 50/51).


"Ik heb, geleerde man, uw beeldtenis ontfangen,
En ben voor dat geschenk, u dankbaar op het meest.
Myn oog blyft onverzaad aan 't braave konststuk hangen,
Gelyk myn ziel aan 't schoon van uw verheve geest.

't is wel getroffen; maar had ik het mogen cieren,
uw hand droeg Febus luit, uw hoofd zyn lauwerieren."

Het is dankzij zijn ‘Mengel-dichten’ dat we Jan de Regt beter leren kennen. Waarin schuilt precies het belang en de aantrekkingskracht van dergelijke, weinig verheven, volkspoëzie? Het belang is dat we daaruit - anders dan bij het verheven werk van de dichtende elite van zijn tijd – vaak veel meer leren over de taal, cultuur en zeden van het gewone volk. Door volksdichters als Jan de Regt krijgen die "kleyne luyden" een stem. Dat is wat mij zo aanspreekt in zijn oeuvre en daarin schuilt zijn aantrekkingskracht. Ook even bladeren en lezen in de interessante en verfrissende volkspoëzie van Jan de Regt? Klik hier.