Het jaar geboekt, januari 2026

In 'Het jaar geboekt, [maand en jaar]' houd ik bij wat ik gedurende een maand bij elkaar verzamel inclusief 'de cijfers', soms met toelichting en/of opmerkingen. Ik begon hiermee in 2018, aanvankelijk als aparte rubriek (onder een eigen tabblad). Met ingang van 2024 publiceer ik mijn maandoverzichten direct op de 'homepage'. Na afloop van het jaar geef ik een totaaloverzicht in '[Jaar] geboekt. Een jaar in feiten en cijfers'.

Januari 2026 de cijfers...

Totaal aantal objecten: 10.

Gekocht: 5.
Gekregen: 5.

Totaal uitgegeven: € 410,-  euro (incl. verzendkosten).
Gedeeld door 5 is gemiddeld: € 82,- euro per object.

Via kringloopwinkel: 1 (2).

Via boekenmarkt: 3 (3, 4, 5).
Via Catawiki: 1 (1).

Modern: 1 (10).
Marge & klein bibliofiel drukwerk: 4 (6, 7, 8, 9).
Old & rare: 5 (1, 2, 3, 4, 5).

Januari 2026: de aanwinsten...

1. J. Koning: "Verhandeling over den oorsprong, de uitvinding, verbetering en volmaking, der boekdrukkunst" (Haarlem, 1816). Gebonden in halfleren contemporaine band. Rug gestempeld met rood titelschild. Ex-libris L. van Dyck en het stempel van: 'Louis Mertens, Longue rue de l'Evêque, Anvers' op het titelblad. Gekocht via Catawiki voor € 115,14 euro (inclusief veiling- en verzendkosten) van iemand die het boek vlak daarvoor had gekocht bij De Slegte voor ca. € 160,- euro (en hoopte dat het meer zou opbrengen...).

2. S.A. Tissot: "L'onanisme: dissertation sur les maladies produites par la masturbation" (Paris, 1765). De derde Parijse druk van deze bekende uitgave over de gevaren van zelfbevrediging (onanie). Gebonden in een versleten halfleren (burgemeesters)band. Ik had hiervan al een Nederlandse editie uit 1835. Gekocht (via Marktplaats) bij de kringloop in Leiden voor € 100,- euro.

Op de eerste Amsterdamse Spui boekenmarkt van dit jaar kocht ik drie uitgaven (3, 4 en 5) bij Axe (antiquariaat Klikspaan uit Leiden) voor een vriendenprijsje van in totaal € 150,- euro. Eén boekje kreeg ik (zie nr. 10).

3. P. Scheltema: "Hendrik van Brederode te Amsterdam in 1567" (Amsterdam, 1846). In mijn bibliotheek staat nu vrijwel alles wat Pieter Scheltema alias 'Piet Perkament' (Amsterdams eerste stadsarchivaris) heeft geschreven. 

4. P. Burman: "Brederodius, seu libertatis Batavae secularia altera, in nonas Apriles anni MDCCLXVI incidentia. Carmine elegiaco celebrata in Illustri Amstelaedamensium Athenaeo D. XX. Octobris, ejusdem anni" (Amsterdam, 1766). Honderd bladzijden, inclusief inleiding en aan het einde 15 lofdichten (blz. 59 t/m 100) voor Burman's lofzang op Hendrik van Brederode (één van de grondleggers van de Nederlandse opstand). Daaronder een Italiaans sonnet dat kennelijk ook los op foliobladen werd gedrukt en verspreid, want een exemplaar daarvan is na de titelpagina toegevoegd.

Met een gravure van een geuzenpenning op blz. 20. Lofzang op het tweede eeuwfeest van de vrijheid van de Nederlandse Republiek uitgesproken door Petrus Burman junior, klassiek filoloog, Neolatijns dichter en gevierd Latijns redenaar, hoogleraar aan de Universiteit van Franeker en (vanaf 1742) het Athenaeum Illustre te Amsterdam. Met de oorspronkelijke sierpapieren omslag gebonden in perkamenten band.

5. P. Burman (junior): "Brederode of het tweede eeuwgetijde der Nederlandsche vrijheid, verschenen den vijfden van april MDCCLXVI, in de doorluchtige schoole te Amsterdam den 20sten october deszelfden jaars met een feestzang gevierd" (Amsterdam, 1767).

Zestig bladzijden, inclusief inleiding en een lofdicht in het Nederlands aan het einde. Met een gravure van een geuzenpenning op blz. 20. Nederlandse vertaling door Antoni Hartsen (1719-1782) van de voorgaande aanwinst. Gebonden in halfperkamenten band met linnen platten.

6. W. Heijting: "Geluiden van toen" (Zevenhoven, 2026). Tien haiku's met de beste wensen voor 2026 gekregen van W. Heijting. Oplage 'enkele tientallen' voor familie, vrienden en goede bekenden.

7. "Letterspace 50" (Amsterdam, 2026). Koppermaandaguitgave van Drukkerij/Uitgeverij De Buitenkant in Amsterdam.

8. G. Achterberg: "Cartering" (Den Haag, 2026). Net als vorig jaar van 'Iemand' (c.q. boekenvriend en 'blogredacteur') Reinder Storm ontving ik dit bibliofiele nieuwjaarsgeschenk. De oplage bestaat uit 30 exemplaren. Perkamentus ontving nr. 21.

9. A. de Haas: "Drukkers en schrijvers in de Jordaan 1670-1750. Een wandeling" (Amsterdam, 2026). Iets verlate geïllustreerde jubileumuitgave verschenen ter gelegenheid van het zeventigjarige bestaan van antiquariaat Brinkman in Amsterdam. Oplage 350 exemplaren. Ik was helaas verhinderd bij de lezing en presentatie van dit boekje, maar kreeg mijn exemplaar van Frank Rutte op de Amsterdamse Spui boekenmarkt. Overigens verscheen bij het zestigjarig bestaan van antiquariaat Brinkman ook al een wandelgidsje geschreven door H. van der Veen en J. Waterschoot: "Boekverkopers aan het Singel. Een historische wandeling tussen Torensluis en Muntplein" (Amsterdam, 2015), in een oplage van 500 exemplaren.

10. I. Smeets: "Onder Leidse professoren. Een academisch dagboek" (Leiden, 2026). Speciaal gedrukt voor vrienden en relaties van het Leidse antiquariaat Klikspaan. Oplage 250 stuks, ik ontving nr. 59.

300 plaatjes, met en zonder praatjes

Zoals ik wel eens eerder heb verteld begon ik ruim veertig jaar geleden met het verzamelen van 'oud papier'. Het waren vooral losse afbeeldingen uit topografische of geschiedkundige uitgaven uit 17de en 18de eeuw, veelal gemaakt door toen in deze genres populaire graveurs zoals Reinier Vinkeles (1741-1816) en Abraham Rademaker (1676/77-1735). Tegenwoordig koop ik eigenlijk alleen nog maar losse portretgravures (waarom kunt u hier lezen). Dat komt omdat ik me nu de complete uitgaven kan veroorloven waarin mijn losse prentjes van toen zitten. Enerzijds heeft dat natuurlijk te maken met een hoger inkomen, anderzijds met het feit dat de prijzen in het antiquariaat de afgelopen decennia enorm zijn gedaald. Dat laatste is - zoals bekend - dankzij internet, waardoor ook de wereld van het (oude) boek en daarmee het bibliofiele speelveld (zeker vanaf 2000) enorm veranderde. Bovendien - zo mailde mijn blogredacteur Reinder Storm - lijken nieuwe generaties veel minder geïnteresseerd te zijn in antiquarische boeken.

Eerdergenoemde Abraham Rademaker was één van de meeste productieve en populaire graveurs die Nederland heeft gekend. Vele honderden gravures van zijn hand (met name van kastelen/ruïnes, kerken, landhuizen, dorpen en landschappen) zijn gebruikt ter illustratie in diverse achttiende eeuwse uitgaven. In: "Als in een sprookje" heb ik al eens - lang geleden - een gravure van het huis Kostverloren besproken.

De afbeelding daarbij (hierboven) was afkomstig uit: "Kabinet van Nederlandsche Outheden en gezichten..." (Amsterdam, 1725) dat bij boekverkoper Willem Barents verscheen. Dit is verreweg de bekendste uitgave met werk van Rademaker en een van de eerste prentwerken met topografische gezichten van (grote delen van) Nederland. Over de totstandkoming van deze tweedelige uitgave met 300 gravures worden we uitvoerig geïnformeerd dankzij een akte opgemaakt door notaris C. van Loon (d.d. 21 juli 1724). Daaruit blijkt onder meer dat alle 300 afbeeldingen afkomstig waren uit de collectie cq. het (kunst) kabinet van de Londense kunsthandelaar, verzamelaar en koopman Salomon Gautier (overleden 1725).

De totale oplage bestond uit 800 exemplaren gedrukt op diverse papierformaten (In: M.M. Kleerkooper en W.P. van Stockum: "De boekhandel te Amsterdam voornamelijk in de 17de eeuw" ('s-Gravenhage, 1914-1916), blz. 1144). Van de in 1725 verschenen publicatie bezit ik al heel lang de facsimile-uitgave die in 1966 werd uitgegeven door de Europese bibliotheek te Zaltbommel.

De 300 gravures zijn bovenaan genummerd en onderaan voorzien van een titel soms met een jaartal dat betrekking heeft op het voorbeeld waarnaar Rademaker zijn gravure vervaardigde. Bovendien staat daaronder in drie talen; Nederlands (Nederduits!), Frans en Engels een korte toelichting. 

Dezelfde serie van 300 genummerde afbeeldingen werd 25 jaar later nogmaals uitgegeven onder de titel: "Kabinet van Nederlandsche en Kleefsche outheden" (Amsterdam, 1750) bij de Amsterdamse boekdrukker/-verkoper Isaak Tirion. Ditmaal echter zonder de drietalige toelichting en de afbeeldingen telkens twee op één bladzijde.

Eind vorig jaar kocht ik via eBay bij Octopus Biblio voor een vriendenprijs: "Kabinet van Nederlandsche en Kleefsche Oudheden... Geöpent, Opgeheldert en Wydlopig Beschreven in Steden, Dorpen, Sloten, Adelyke Huizen, Kloosters, Kerken, Godshuizen, Poorten, en andere voorname Stadt- en Landgebouwen … in 300 verscheide printtafereelen vertoont door Abraham Rademaker" (Dordrecht 1727-1733). Getuige het ex-libris dat in elk deel tweemaal aanwezig is (zowel voor- als achterin!) stond deze set twee eeuwen geleden in de bibliotheek van E(rnest) van Havre uit Rijsel/Lille (1819-1880).

Het is de tweede druk die door Abraham Blussé en Zoon werd uitgegeven in Dordrecht tussen 1770-1771. Ook in deze uitgave staan alle 300 genummerde afbeeldingen van Rademaker, ditmaal voorzien van een uitgebreide historische toelichting door Matthaeus Brouërius van Nidek (1677-1742) en Isaac Le Long (1683-1762).

Beide heren waren daartoe uiterst deskundig. De ziekelijke Van Nidek (hij was alleen bij de eerste delen van de zes betrokken) had zijn sporen verdiend door zijn medewerking aan verschillende historische en topografische naslagwerken waaronder Halma's: "Tooneel der Vereenigde Nederlanden..." (Leeuwarden, 1725). Le Long was antiquarius, uitgever van historische bronnen en bibliofiel, nu vooral bekend van zijn "Boek-zaal van Nederduitsche Bijbels" (Hoorn, 1764). Jaren later zou hun uitgave van het Kabinet nogmaals (tussen 1792-1805) verschijnen bij J.A. Crajenschot, bewerkt door J.H. Reisig (1749-1794) en A.B. Strabbe (1741-1805) en uitgegroeid tot acht delen. Ook in deze laatste editie zitten de genummerde gravures weer per twee op één blad, zoals eerder in de uitgave van Tirion!

Tot slot moet hier nog een vierde publicatie worden vermeld, getiteld: "Versameling van 100. Nederlantse outheden en gesigten door A. Rademaker in 't koper gebragt door I.M. Bregmagher" (Amsterdam, 17..[26?]) uitgegeven bij Ysak Greve. Noch van de graveur noch van de uitgever is wat bekend. Van deze uitgave verscheen een facsimile in 1981 bij Repro-Holland BV (Alphen aan den Rijn). In deze uitgave zijn alle 100 gravures ongenummerd en niet gesigneerd. Onder elke afbeeldingen (meestal twee, soms één op een blad) staat in cursief een korte toelichting die overeenkomt met de toelichting van de afbeelding in de drietalige uitgave van 1725, verschenen bij Willem Barents.

Kortom 300 gravures van Abraham Rademaker die in drie, soms vier verschillende uitgaven voorkomen, soms genummerd en gesigneerd, soms met toelichting of historische context, soms zonder... Dat zegt enerzijds wel iets over de populariteit van deze afbeeldingen, anderzijds verklaart het waarom thans grote hoeveelheden daarvan (los) door het antiquarisch circuit zwerven. Het betekent ook verwarring bij verzamelaars, antiquaren, musea, archieven en (universitaire) bibliotheekcollecties. Want uit welke uitgave is het prentblad nu afkomstig? Heel vaak wordt in (collectie)beschrijvingen in algemene termen verwezen naar 'Rademakers Kabinet', maar zoals ik hierbij - 'ter lering ende vermaak' - aan de hand van de gravure van de Amsterdamse Schreierstoren ('Schreiërshoek') - aanschouwelijk maak zijn er tot wel vier verschillende mogelijkheden!

Ik wens al mijn boekliefhebbende en/of bibliofiele Blog-, Twitter-, Mastodon-, dan wel Blueskylezers, een geslaagd, voorspoedig en boekrijk 2026!