Rouwbeklag, lijkzang, grafdicht, ... grafsteen?

Het boekje dat ik hier wil bespreken vond ik op de Spui boekenmarkt in de kraam van Eric Klee, antiquariaat De Uilenspiegel. Het is een 'convoluut' (maar mooier vind ik 'sammelband') met verschillende uitgaven die in verband staan met de Amsterdamse stadshistoricus Jan Wagenaar (1709-1773). Eric zag mij geïnteresseerd bladeren, riep dat hij in een goeie bui was en verlaagde daarom zijn vraagprijs. Ik voelde een lichte aarzeling want twee van de zes publicaties in deze verzamelband heb ik al los in mijn bibliotheek staan. Bovendien was de originele negentiende eeuwse band versleten en de rug grotendeels verdwenen. Een nieuwe band was noodzakelijk maar opnieuw inbinden daarentegen niet, want het boekblok was nog stevig. Ik wist dat ik spijt zou krijgen als ik het boekje zou laten liggen en daarom betaalde ik zonder morren het verlaagde bedrag.

Nog diezelfde middag besprak ik met Hans Pieterse, mijn vaste boekrestaurator (-binder), wat er volgens mij moest gebeuren en wat mijn (dure) wensen waren. Enkele weken geleden heb ik het fraaie resultaat (u ziet het hierboven) opgehaald. Hans heeft een nieuwe halfleren band gemaakt met valse ribben. Ook de hoeken zijn bekleed met leer. Het leer is verder afgewerkt met goudbelijning. Het oude titelschildje kon worden hergebruikt.

De buitenzijde van de oorspronkelijke platten is bekleed met origineel achttiende eeuws kievitsmarmer. De verbruinde negentiende eeuwse schutbladen zijn vervangen door authentiek achttiende eeuws papier. Alles bij elkaar kostte dit inclusief btw € 485,- euro.

U bent dus gewaarschuwd voor 'koopjes' (op bijvoorbeeld websites als Marktplaats) van drukwerk waarvan de band 'wat aandacht nodig heeft'. Zeker bij dergelijke fraaie historiserende banden is het - naast de materiaalkosten - vooral het arbeidsloon dat bepalend is voor zo'n hoge prijs. Als bibliofiel (en Wagenaar-aanbidder in het bijzonder) had ik dat er graag voor over. Inmiddels bent u wellicht ook nieuwsgierig naar de precieze de inhoud. Welnu deze 'sammelband' omvat de volgende titels:

1. Huisinga-Bakker: "Het leeven van Jan Wagenaar benevens eenige brieven van en aan denzelven" (Amsterdam, 1776). Mét bijgevoegd portret van Jan Wagenaar door Jacob Houbraken (1767).
Deze uitgave staat al geruime tijd in mijn bibliotheek in zijn originele achttiende eeuwse halfleren band, maar - zoals uitgegeven - zonder portret!

2. J.L.F.v.B. (Johannes le Franq van Berkheij): "Klinkdicht op het afsterven van den beroemde heere Jan Wagenaar..." (z.p.[], z.j. [1773]). Dit klinkdicht werd ook opgenomen in: "Gedichten van Johannes le Franq van Berkheij" (Amsterdam, 1776, blz. 314 met een toelichting op blz. 315).

3. A. Deken: "Lykzang, op het afsterven van den heere Jan Wagenaar...". (z.p [Amsterdam], z.j. [1773]). Een bespreking hiervan vond ik in: "Hedendaagsche Vaderlandsche Letter-oefeningen" (Amsterdam, 1773, tweede deel, eerste stuk, blz. 170 t/m 173). Dit is overigens het officiële debuut van Aagje Deken (1741-1804), dat zij voor het eerst ondertekende met 'Agatha Deken'. Haar lijkzang voor Wagenaar werd ook opgenomen in: "Stichtelyke gedichten van Maria Bosch en Agatha Deken" (Amsterdam, 1775, blz. 327).

4. J. de Kruyff: "Grafschrift op den heer Jan Wagenaar" (z.p [Leiden], z.j. [1774]). In: "Werken van de Maetschappy der Nederlandsche letterkunde te Leyden" (Leiden, 1774, tweede deel). Het grafschrift werd eveneens opgenomen in: "Gedichten van Jan de Kruyff" (Amsterdam, 1776, blz. 165).

Vooral deze rouwpoëzie is antiquarisch onvindbaar. Daarvan ken ik nog twee andere voorbeelden, namelijk: "Rouw-klagte over den dood van den heere Jan Wagenaar" (z.p., z.j. [1773]). Geschreven uit 'verplichting en genegenheid' door L.B.D.G. En - tot slot - het gedicht: "Op het overlijden van Jan Wagenaar", geschreven door Jan Messchert van Vollenhoven (1740-1814) in: "Gedichten van Jan Messchert van Vollenhoven" (Amsterdam, 1808, blz. 18). Vervolgens...

5. J. van den Toorn: "Geslachtboom van alle de mannelyke nakomelingen uit het oud adelyk stamhuis der heeren van Brederode..." (Amsterdam, 1788). Met grote uitslaande gravure van de "Geslacht-boom". Een uitgave bedoeld als aanhangsel op Wagenaars eenentwintigdelige "Vaderlandsche historie".

6. M. Siegenbeek: "De eer van Jan Wagenaar als historie schrijver en die van Jacoba van Beijeren tegen Mr. W. Bilderdijk, in zijne geschiedenis des Vaderlands, verdedigd..." (Haarlem, 1835).
Ook deze uitgave stond al - in een negentiende eeuws halfleren bandje - in mijn bibliotheek.

In de afgelopen jaren heb verschillende artikelen op dit blog geplaatst over mijn idool Jan Wagenaar en zijn uitgaven in mijn bibliotheek. Over zijn prachtvolle Amsterdamse stadsgeschiedenis bijvoorbeeld, die ik (vierdelig), uniform in perkament gebonden, koester en natuurlijk over zijn "Vaderlandsche historie"(1749-1759), waarvan ik de eerste druk kocht (en die ik tekstueel en illustratief kon 'upgraden' naar een derde druk; de meest uitgebreide versie). Ook over zijn uitzonderlijke doodsbericht schreef ik al eens en 'last but not least' over het bijzondere opdrachtexemplaar van: "'T Verheugd Amsterdam" (1768), voor zijn vriend mr. Nicolaas Bondt, waarvoor ik een ware boekentempel liet bouwen!

Uit dit alles blijkt wel dat de gedachte aan Jan Wagenaar bij deze bibliofiel nooit ver weg is.

Wagenaar werd begraven in de Nieuwe Kerk te Amsterdam. De exacte locatie (D-25) is dankzij de begraafboeken bekend. Wie zijn graf nu bezoekt, vlakbij het orgel, treft een kale naamloze steen aan (genummerd 34!). Ik koester sinds lange tijd de wens om deze belangrijke Amsterdammer en invloedrijke historicus te eren met een passende grafsteen. Een die recht doet aan zijn onmiskenbare verdiensten voor de stad Amsterdam en de geschiedwetenschap in het algemeen.

Uiteraard heb ik daarover al eens contact gehad met Paul Mosterd, directeur van de Nieuwe Kerk, die er wel voor voelt. Om die reden werd ik vorig jaar nog uitgenodigd voor de onthulling van een schrijverssteen (een gedenksteen) voor Annie M.G. Schmidt (1911-1995) en aansluitend persoonlijke kennismaking. Het gebeuren inspireerde mij toen voldoende om na afloop thuis achter mijn computer een eerste ontwerp te maken, dat ik u hieronder laat zien. De uitvoering in blauw hardsteen zal nog wel even op zich laten wachten, dus u zult het voorlopig moeten doen met deze virtuele weergave. Dit alles te uwer informatie en uiteraard geheel terzijde - maar toch...

Het jaar geboekt, mei 2026

In 'Het jaar geboekt, [maand en jaar]' houd ik bij wat ik gedurende een maand bij elkaar verzamel inclusief 'de cijfers', soms met toelichting en/of opmerkingen. Ik begon hiermee in 2018, aanvankelijk als aparte rubriek (onder een eigen tabblad). Met ingang van 2024 publiceer ik mijn maandoverzichten direct op de 'homepage'. Na afloop van het jaar geef ik een totaaloverzicht in '[Jaar] geboekt. Een jaar in feiten en cijfers'.

Mei 2026; de cijfers...

Totaal aantal objecten: 9.

Gekocht: 9.

Totaal uitgegeven: € 956,25 euro (incl. verzendkosten).

Gedeeld door 9 is gemiddeld: € 106,25 euro per object.

Via boekenmarkt: 1 (8).

Via kringloopwinkel: 2 (3, 4).

Via Marktplaats: 2 (5, 6).

Via (online) antiquariaat: 2 (7, 9).

Via Boekwinkeltjes: 2 (1, 2).

Modern: 2 (2, 3).

Marge & klein bibliofiel drukwerk: 1 (1).

Old & rare: 6 (4, 5, 6, 7, 8, 9).

Mei 2026: de aanwinsten...

Via Boekwinkeltjes (Henry Chinaski/Jon van den Berg) kocht ik twee boeken (1 en 2) voor mijn collectie met uitgaven van/over De Carbolineum Pers voor € 415,- euro. Lees meer over deze deelcollectie in: "De Carbolineum Pers in mijn bibliotheek".

1. J. Trithemius: "De Laude Scriptorum" (Kalmthout, 2009). Oplage in totaal zestig exemplaren (I-VI plus 1 t/m 54) gebonden in kalfsperkament, in foedraal. Het is nummer 9 (voorin met pen: "Voor Peter Simoens, Boris Rousseeuw, Kalmthout, 18/12/2021"), inclusief prospectus. Geïllustreerd met 17 grote en 6 kleine houtgravures van Bram Malisse.

2. "Mijn naam is Boris R. From the library of Boris Rousseeuw" (veilingcatalogus Bernaerts auctioneers BV Antwerpen, 10-10-2024). Net als de veilingcatalogus van de bibliotheek van Boudewijn Büch of Gerrit Komrij een mooi naslagwerk voor verzamelaars en liefhebbers van hun uitgaven en boekenbezit.

3. H. Beem: "Resten van een taal. Woordenboekje van het Nederlandse Jiddisch" (Amsterdam, 1998). Voor mijn collectie woordenboeken. 

Gekocht bij mijn kringloop voor € 1,75 euro.

4. J. van 't Lindenhout: "Zes weken tusschen de Wielen, of de Hollanders in Amerika" (Nijmegen. z.j. [ca. 1890]). Derde druk in groenlinnen stempelband van de 'boekbinderij der weesinrichting' (Neerbosch bij Nijmegen). Geïllustreerd met 12 lithografische afbeeldingen. Vlot leesbaar reisverslag van deze 'vader der wezen' Johannes van 't Lindenhout (1836-1918) naar en door Amerika, in dezelfde periode dat dr. A.C. Wijnaendts Francken dat deed (en waarover ik lang geleden schreef in: "Door Amerika voor € 8,50"). Gekocht bij mijn lokale kringloop voor € 38,- euro.

5. Kaart (voor achter het raam) van de Anti-Trekhonden Bond (z.p., z.j [ca. 1920]).

Gekocht via Marktplaats voor € 10,50 euro (incl. verzendkosten). Voor mijn collectie over dit onderwerp. Zie: "Cesar: een honds bestaan...".

6. R. Arrenberg: "Naamregister van de bekendste en meest in gebruik zynde Nederduitsche boeken, (...) voorheen uitgegeven door Johannes van Abkoude, Nu overzien, verbeterd en tot het jaar 1787 vermeerderd door Reinier Arrenberg" (Rotterdam, 1788). Tweede herziene en vermeerderde druk gebonden in twee halfleren banden (Deel 1. A-L en deel 2. M-Z). Geheel doorschoten en hier en daar voorzien van handgeschreven aanvullingen tot ca. 1825, waaronder een notitie van J.T. Bodel Nijenhuis (1797-1872). De rug van beide verdient wat aandacht van mijn boekbinder/-restaurator Hans Pieterse. Gekocht via Boekwinkeltjes bij antiquariaat Hortus Conclusus voor € 125,- euro (incl. verzendkosten). 

7. J.F. Selhorst: "Eene strafvervolging wegens Crimineelen Abortus. Twee vergaderingen der Nederlandsche Gynaecologische Vereeniging" (Leeuwarden, z.j. [1904]). Als nieuw gekocht in zijn originele papieren omslag bij antiquariaat Brinkman voor € 16,- euro.

8. W.M. Cooper: "Flagellation & The Flagellants. A history of the rod in all countries from the earliest period to the present time" (London, z.j. [1898]). Gekocht bij antiquariaat De Uilenspiegel van Eric Klee voor € 50,- euro.

9. H.K. Poot: "Gedichten" (Delft, 1722-1728, 2 delen), "Vervolg der gedichten" (Delft, 1735). Het laatste deel verscheen postuum en bevat tevens Poot's levensbeschrijving en lijkdichten. Totaal drie delen (I. 444 blz. plus bladwijzer, II. 448 blz. plus bladwijzer en III. 268 blz.) met titelgravure, portret en talrijke vignetten.

Ondanks de verkleuring van het papier - in het eerste deel - een fraaie set op groot papier (20 cm. x 25.5 cm.) in blindgestempelde perkamenten banden met ribben. Gekocht bij de Amsterdam Antiquarian Bookstore voor € 300,- euro.